ЈСП од 51,6 на 22 милиони патници годишно за десет години: Скопје сонува метро, а секој ден на улица излегуваат 157 автобуси

Во 2015 година автобусите на ЈСП превезле 51,6 милиони патници. Во 2025 година бројката паднала на околу 22 милиони. Тоа е пад од речиси 30 милиони патници годишно – повеќе од половина од некогашниот обем – и тоа е бројката што би требало да стои на првиот слајд од секоја презентација за БРТ, лесно метро или градски воз.

Податоците се од истражувањето на Центарот за граѓански комуникации, објавено во февруари 2026 година. Тие покажуваат и зошто: ЈСП формално располага со 341 автобус, но дневно исправни се околу 185, а во сообраќај излегуваат 157. Повеќе од 80 отсто од возниот парк се „Јутонг“ и „ЛАЗ“, во него има и десет автобуси „Санос“ стари по 33 години, а само 12 отсто од автобусите го исполнуваат стандардот Еуро 6.

Падот не може да се припише на една причина. Пандемијата го удри јавниот превоз, навиките се сменија, а бројот на автомобили во градот со години расте. Но намалувањето продолжило и по најтешкиот пандемиски период – во 2024 година за речиси шест милиони патници, во 2025 за уште околу три милиони. Колку помалку автобуси, толку подолги интервали. Колку понепредвидлив превоз, толку повеќе луѓе во автомобил. Колку повеќе автомобили, толку поголем метеж.

Политика наместо возен ред

Кризата не почна вчера. Во октомври 2022 година Скопје остана без јавен превоз поради штрајк на вработените во ЈСП за неисплатени плати, а следуваа нови прекини и незадоволство кај приватните превозници што бараа да им се платат долговите. Во мандатот на поранешната градоначалничка Данела Арсовска, несогласувањата со Советот на Град Скопје и со владата станаа постојана тема, а јавноста со години гледаше меѓусебни обвинувања наместо нови автобуси.

Но десетгодишниот пад не е дело на еден градоначалник. Се натрупувал низ повеќе мандати, без навремена модернизација и без континуитет во вложувањата. Патникот на постојката не прашува која партија го води градот. Прашува кога доаѓа автобусот.

БРТ, метро или воз

Дебатата во меѓувреме повторно е за големите проекти. Европската банка за обнова и развој уште во ноември 2020 година одобри заем до 70 милиони евра за БРТ-систем со две линии. Според ЕБОР, проектот е проценет на околу 71,3 милиони евра, а на 16 септември 2026 година е објавена претквалификација за работите на првата линија, со рок за завршување во февруари 2029 година. Градскиот воз, пак, веќе поврзува дел од приградските населби со Транспортниот центар.

Професорот Зоран Кракутовски од Градежниот факултет предлага алтернатива – лесно метро по примерот на линијата во Лозана, кое би било поскапо, но со поголем капацитет и подолг век. Тој има резерви кон БРТ на „Партизански одреди“, каде се одзема по една лента во секоја насока, што според неговата проценка би го намалило капацитетот на булеварот за околу 30 отсто. И укажува дека на јавноста не ѝ се претставени сообраќајни и економски анализи што би ги споредиле системите.

Секое од овие решенија има смисла на хартија. Но град во кој од 341 автобус исправни се само 185 треба прво да одговори на поедноставно прашање: кој ќе ги одржува новите возила кога ќе стигнат? Без тој одговор, и метрото и БРТ ризикуваат да станат уште една убава презентација.