Србија денеска гласа: студентите прв пат сериозно му се закануваат на Вучиќ, а земјата стравува од ноќта по изборите

Србија денеска гласа на предвремени парламентарни избори, а за прв пат по долго време исходот не е однапред напишан. Блокот на Александар Вучиќ и Српската напредна странка, кој владее со Србија од 2012 година, прв пат сериозно е загрозен – и тоа не од класичната опозиција, туку од движење родено од трагедија. На 1 ноември 2024 година во Нови Сад се урна настрешницата на железничката станица и загинаа 16 луѓе. Од бесот поради таа настрешница никна листа што денеска може да го собори најсилниот човек во Србија.

За 250-те пратенички места се борат 18 листи, од кои девет се малцински. Право на глас имаат нешто повеќе од 6,45 милиони граѓани, а цензусот е три проценти, освен за малцинските листи. Вучиќ во септември се откажа од претседателската функција за да ја предводи листата „Александар Вучиќ – Обединета Србија“ и да се врати на премиерското место. Од 2014 година тој беше премиер, а потоа претседател на државата. Неговите противници ја обвинуваат власта за контрола врз институциите и медиумите, злоупотреба на државните ресурси и корупција. Вучиќ и СНС ги одбиваат сите обвинувања.

Лекар против машинерија

Главниот предизвикувач се вика „Студентска листа – Студентите победуваат“. Прв на листата е Илија Срдановиќ, кардиолог од Нови Сад, роден во 1970 година, вработен на Институтот за кардиоваскуларни болести на Војводина од 1997 година и редовен професор на Медицинскиот факултет. Меѓу 250-те кандидати има лекари, професори и луѓе од културата, повеќето без никакво партиско искуство. Нивните теми се владеење на правото, борба против корупцијата, отворање на тајните договори за големите инфраструктурни проекти и ревизија на еколошки спорните проекти, вклучително и ископувањето литиум.

Она што студентите го избегнуваат кажува речиси исто колку она што го велат. Косово, односите со Русија и членството во ЕУ се ставени во втор план, а улогата на Србија во војните од деведесеттите воопшто не се отвора – иако листата јасно е против независноста на Косово. И самиот Срдановиќ има непојаснет дел во биографијата: во една емисија рекол дека за време на војната бил регрутиран како „класичен војник, со пушка во рака“, но не кажал за која војна станува збор, во која војска служел ниту каде.

Во трката се и „Факторот на стабилност“ на Ивица Дачиќ, долгогодишниот партнер на СНС во власта, проевропската коалиција „Европска Србија“ на Мариника Тепиќ и Здравко Понош, како и „Автентичната десница“ на Милош Јовановиќ. Еколошкиот активист Александар Јовановиќ Ќута се повлече од изборите за да не ги дели гласовите на опозицијата и ги поддржува студентите.

Анкети за секого по нешто

Анкетите во Србија кажуваат повеќе за тоа кој ги нарачал отколку за гласачите. Истражувањата блиски до власта му даваат убедлива предност на Вучиќ. Истражувањето на „Нова српска политичка мисла“ од крајот на септември и почетокот на октомври, меѓу определените гласачи, им дава 44,5 проценти на студентите и 42,7 проценти на Вучиќ. Клучна ќе биде излезноста: СНС има дисциплинирано гласачко тело, а студентите зависат од младите и од оние што обично не гласаат. Поради системот Д’Онт, гласовите на листите што нема да го поминат цензусот индиректно ги засилуваат оние што ќе влезат во парламентот.

Битката по затворањето на гласачките места

Во Србија веќе се зборува за ноќта по изборите повеќе отколку за самите избори. Немања Шаровиќ, поранешен радикал и денес претседател на Движењето Љубов Вера Надеж, ги повика граѓаните на мирен отпор доколку Вучиќ прогласи победа, а луѓето се посомневаат во регуларноста. „Немојте да се тепате со полицијата. Нас нè има повеќе“, порача тој, повикувајќи на „гандиевски отпор“ и блокада на Србија ако изборите бидат, како што рече, украдени.

Напнатоста ја зголеми и апсењето на политичкиот аналитичар Дејан Лучиќ, осомничен за предизвикување паника и немири, откако на TikTok објавил видео во кое тврдел дека изборите ќе бидат украдени, а војската и полицијата ќе се повлечат пред толпата. Сојузот на слободни синдикати побара институциите да ги заштитат граѓаните и да останат непристрасни, а академскиот кризен центар на иницијативата „Побунетиот универзитет“ најави дежурен телефон 24 часа за пријавување репресија, полициска бруталност или апсења.

Кога синдикати и професори однапред отвораат линии за пријавување полициска бруталност, тоа кажува колку довербата во институциите е потрошена. Балканот ја знае сцената кога настрешница или мост паѓа поради нечија немарност, а одговорноста бега од кабинет во кабинет. Во Србија од тоа никна политичка сила. Вечерва ќе видиме дали бесот на улицата може да се претвори во пратенички мандати – и дали власта ќе ги признае бројките кога ќе ги изброи.