Набавки без тендер до 10.000 евра и платен пристап до податоците: Собранието го изгласа Законот за јавни набавки

Со 63 гласа „за“ и 20 „против“, мнозинството во Собранието ги изгласа измените на Законот за јавни набавки. Кога ќе стапат во сила, институциите ќе можат без тендер да купуваат до 10.000 евра, наместо досегашните 5.000. А кој сака да ги види податоците за набавките во формат погоден за обработка, ќе плаќа надоместок.

Законот се врати во Собранието откако претседателката Гордана Сиљановска-Давкова одби да го потпише указот поради членот 13, кој овозможуваше повторно именување на претседателот и членовите на Државната комисија за жалби по јавни набавки без јасно утврден број мандати. На 10 ноември мнозинството тој член го избриша со амандман. Претседателот на Собранието Африм Гаши потсети дека, според член 75 став 3 од Уставот, претседателката сега мора да го потпише указот.

Членот 13 падна. Сè друго остана.

Пратеникот Миле Цеков пресмета дека со новиот праг годишниот износ за набавки без тендер може да стигне до 50.000 евра. Надоместокот за жалбена постапка се зголемува од 200 на 600 евра, што најмногу ќе го почувствуваат малите фирми што сакаат да оспорат одлука. Се укинува и согласноста од Бирото за јавни набавки за набавки по скратена постапка, а со измените се брише и критериумот „најниска цена“ при изборот на најповолна понуда.

„Се укинува и бесплатниот увид – ако не платите, не можете да ги добиете податоците од јавните набавки, ниту новинарите, ниту невладините организации, ниту кој било друг“, рече координаторот на пратеничката група на СДСМ, Оливер Спасовски. СДСМ и коалицијата, според него, поднеле 2.100 амандмани за да го спречат законот. Пратеничката Илире Даути оцени дека повисоките прагови и надоместокот за податоците ќе ја отежнат контролата врз трошењето јавни пари.

Од ВМРО-ДПМНЕ, пратеникот Бојан Стојаноски вели дека измените се дел од Реформската агенда, а воведувањето дигитални алатки и вештачка интелигенција треба да го олесни спроведувањето на набавките и да го намали ризикот од злоупотреби.

Според Цеков, само минатата година низ јавните набавки поминале 1,6 милијарди евра јавни пари, а тој потсети и на последниот извештај на Европската комисија, во кој е констатирано дека во оваа област нема напредок. Во таква ситуација, мнозинството одлучи тендерите да бидат поретки, а погледот во бројките да се наплаќа. Ако системот е навистина транспарентен, зошто граѓанинот треба да плаќа за да провери како се трошат неговите пари? И каква вештачка интелигенција ќе го фати она што повеќе никој не може бесплатно да го види?