Светската економија е како мотор што работи на потрошувачка. Кога луѓето купуваат, фирмите произведуваат, државите собираат даноци и системот функционира. Но што се случува ако потрошувачката почне да паѓа? И колку време е потребно тоа да го турне светот во рецесија?

Одговорот не е едноставен, но искуството од последните кризи дава јасна слика: доволни се неколку месеци за да почне падот, а една до две години за сериозна глобална рецесија.

Првите знаци се појавуваат релативно брзо. Ако потрошувачката опадне значително – на пример 10–15% – компаниите веднаш реагираат. Производството се намалува, инвестициите се замрзнуваат, а вработувањата запираат. Овој процес може да започне за само 3 до 6 месеци.

Потоа следи вториот бран. Кога фирмите почнуваат да отпуштаат работници, се создава таканаречен „ефект на домино“. Помалку вработени значи уште помала потрошувачка. Банкарскиот сектор станува повнимателен, кредитите се намалуваат, а довербата во економијата паѓа. Овој циклус обично се развива во период од 6 до 12 месеци.

Ако ваквиот тренд продолжи, светот влегува во класична рецесија. Во ваков сценарио, во рок од 12 до 24 месеци може да дојде до сериозен економски пад – намалување на БДП, пад на берзите и раст на невработеноста.

Финансиски колапс, сепак, е поредок и бара дополнителни фактори. Само пад на потрошувачката не е доволен. За вистински колапс, како во кризата од Глобалната финансиска криза 2008, потребни се и:

• слаб банкарски систем
• висока задолженост
• паника на пазарите

Тогаш, работите се забрзуваат драматично – колапс може да се случи за неколку недели или месеци.

Историјата веќе го има покажано ова сценарио. Енергетските шокови во 70-тите години и кризите на Блискиот Исток редовно предизвикувале глобални економски потреси. Денешниот свет, иако технолошки понапреден, и понатаму е силно зависен од стабилни енергетски текови.

Важно е да се нагласи дека рецесијата не доаѓа автоматски со првиот конфликт. Но, ако кризата се продлабочи и трае подолго време, ефектите се акумулираат. Во таков случај, доволни се неколку месеци на високи цени и нестабилност за да започне економско ладење, а една до две години за да се почувствуваат сериозни последици на глобално ниво.

Заклучокот е јасен: војната со Иран не е само геополитичка закана, туку и економска. Во свет што веќе е кревок, уште еден удар врз енергијата може лесно да ја турне глобалната економија во рецесија. И додека политичките лидери калкулираат со ризиците, пазарите веќе реагираат – затоа што во економијата, понекогаш и самиот страв е доволен да ја придвижи кризата.