Parlamenti hungarez zgjodhi Andras Bakën, ish-kryetar i Gjykatës Supreme, president të ri të shtetit. Kandidati i partisë në pushtet Tisa mori 140 vota për dhe gjashtë kundër, pa abstenime, në votim të fshehtë.

Shifra është e rëndësishme, por nuk është historia. Historia është se kush është njeriu që e mori funksionin - dhe kush e largoi më parë nga i mëparshmi.

Gjyqtari që e larguan, e pastaj e humbën gjyqin në Strasburg

Baka ka lindur më 11 dhjetor 1952 në Budapest, ka studiuar shkenca politike dhe drejtësi, ka doktoruar në vitin 1978. Në vitin 1991 dha dorëheqje në parlament pasi u zgjodh gjyqtar i Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut, ku qëndroi deri në vitin 2008. Pastaj ishte kryetar i Gjykatës së Apelit në Budapest, kurse në qershor të vitit 2009 parlamenti e zgjodhi kryetar të Gjykatës Supreme, me mandat gjashtëvjeçar.

Ai mandat nuk zgjati gjashtë vjet. Përfundoi më 31 dhjetor 2011, në bazë të dispozitave kalimtare kushtetuese. Gjykatën Supreme e trashëgoi Kuria, me role udhëheqëse të ndara, kurse Baka - i cili kishte kritikuar reformat gjyqësore - nuk mund të kandidonte për kryetar të Kurisë, sepse u vendos kërkesa për pesë vjet përvojë si gjyqtar në Hungari.

Vini re konstruksionin. Nuk u shkarkua me vendim që mund të ankimohet. Posti iu hoq me dispozitë kushtetuese, dhe pastaj u pamundësua me një kusht të qepur ashtu që pikërisht ai të mos e plotësonte. Nuk ke kë të padisësh kur ajo që të largoi është vetë kushtetuta.

Dhe pikërisht prandaj nuk mund të kërkonte mbrojtje para gjykatave hungareze. Shkoi në Strasburg - në gjykatën ku më parë vetë gjykonte. Vendimi i shkallës së parë në maj 2014, i konfirmuar në qershor 2016, konstatoi se Hungaria kishte cenuar lirinë e tij të shprehjes me mënyrën e ndërprerjes së parakohshme të mandatit.

Çfarë do të thotë kjo tani

Zgjedhja vjen pasi mandati i presidentit të mëparshëm Tamash Shujok përfundoi më 20 korrik, me zbatimin e amendamentit të 17-të kushtetues për funksionet e larta. Zgjedhja lexohet edhe si pjesë e përpjekjeve të kryeministrit Peter Madar për të zvogëluar ndikimin e ish-kryeministrit Viktor Orban, që kur Madari erdhi në pushtet në maj. Kryetarja e parlamentit Agnesh Forsthofer ushtronte detyrën e presidentes dhe do të zëvendësohet tetë ditë pas publikimit të rezultateve.

Ajo që Baka tha në fjalimin e tij meriton vëmendje më shumë se biografia. Stabiliteti kushtetues, tha, varet nga mbështetja më e gjerë shoqërore, dhe paralajmëroi kundër ripunimit të kornizave kushtetuese vetëm si dokumente të një shumice të përkohshme. Miratimi i kushtetutës, sipas tij, kërkon debat të gjerë shoqëror dhe profesional, konsensus të vërtetë politik dhe procedurë që pasqyron kulturën demokratike që më vonë duhet ta mbajë.

Këtë e thotë një njeri që në kurriz të vet mësoi se çfarë do të thotë kushtetutë e shkruar për nevojat e momentit. Pyetja që mbetet është nëse shumica e re do ta dëgjojë atë fjali, apo do ta mbajë mend vetëm derisa edhe asaj t'i duhet një amendament kushtetues i qepur për masë.

Sepse mekanizmi që largoi Bakën nuk ishte shpikje hungareze dhe nuk mbeti në Hungari. Në rajon i njëjti qasje njihet pa mundim - ndryshohet rregulli, jo njeriu, dhe gjithçka duket krejtësisht e ligjshme. Prej andej edhe vlera e kësaj zgjedhjeje: për herë të parë funksionin e zë dikush që kaloi nëpër atë makinë nga ana e gabuar.