Macaristan parlamentosu, Yüksek Mahkeme'nin eski başkanı Andraş Baka'yı ülkenin yeni cumhurbaşkanı seçti. İktidardaki Tisza partisinin adayı, gizli oylamada çekimser olmaksızın 140 kabul, altı ret oyu aldı.

Rakam önemli, ama hikâye o değil. Hikâye, görevi alan adamın kim olduğu - ve onu daha önce öncekinden kimin uzaklaştırdığı.

Uzaklaştırdıkları, sonra Strazburg'da kaybettikleri hâkim

Baka, 11 Aralık 1952'de Budapeşte'de doğdu, siyaset bilimi ve hukuk okudu, 1978'de doktorasını tamamladı. 1991'de Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne hâkim seçilmesinin ardından parlamentodan istifa etti ve orada 2008'e kadar kaldı. Sonra Budapeşte İstinaf Mahkemesi başkanlığı yaptı; Haziran 2009'da parlamento onu altı yıllığına Yüksek Mahkeme başkanı seçti.

O görev süresi altı yıl sürmedi. Geçici anayasal hükümler temelinde 31 Aralık 2011'de sona erdi. Yüksek Mahkeme'nin yerini, yönetim rolleri ayrılmış hâlde Kuria aldı; yargı reformlarını eleştirmiş olan Baka ise Kuria başkanlığına aday olamadı, çünkü Macaristan'da hâkim olarak beş yıl deneyim şartı getirilmişti.

Kurguya dikkat edin. İtiraz edilebilecek bir kararla görevden alınmadı. Görevi anayasal bir hükümle kaldırıldı, sonra da tam olarak onun karşılayamayacağı biçimde biçilmiş bir şartla devre dışı bırakıldı. Sizi uzaklaştıran şey anayasanın kendisi olduğunda dava açacak kimse yoktur.

Ve tam da bu yüzden Macar mahkemelerinde koruma arayamadı. Strazburg'a gitti - daha önce kendisinin hâkimlik yaptığı mahkemeye. Mayıs 2014'teki ilk derece kararı, Haziran 2016'da onandı ve Macaristan'ın, görev süresini erken sonlandırma biçimiyle onun ifade özgürlüğünü ihlal ettiğini tespit etti.

Bunun şimdi anlamı ne

Seçim, önceki cumhurbaşkanı Tamaş Şuyok'un görev süresinin, yüksek görevlere ilişkin 17. anayasa değişikliğinin uygulanmasıyla 20 Temmuz'da sona ermesinin ardından geldi. Seçim, Başbakan Peter Madar'ın mayısta iktidara gelmesinden bu yana eski başbakan Viktor Orban'ın etkisini azaltma çabasının bir parçası olarak da okunuyor. Meclis Başkanı Agneş Forsthofer cumhurbaşkanlığına vekâlet ediyordu ve sonuçların açıklanmasından sekiz gün sonra devredecek.

Baka'nın konuşmasında söyledikleri, biyografisinden daha çok dikkati hak ediyor. Anayasal istikrar, dedi, en geniş toplumsal desteğe bağlıdır; anayasal çerçevelerin yalnızca geçici bir çoğunluğun belgeleri gibi yeniden yazılmasına karşı uyardı. Ona göre anayasa yapmak, geniş toplumsal ve uzman tartışması, gerçek siyasi uzlaşı ve daha sonra ayakta tutması gereken demokratik kültürü yansıtan bir usul gerektirir.

Bunu, anın ihtiyacına göre yazılmış bir anayasanın ne demek olduğunu kendi sırtında öğrenen bir adam söylüyor. Geriye kalan soru şu: yeni çoğunluk bu cümleyi dinleyecek mi, yoksa kendisine de ölçüye göre biçilmiş bir anayasa değişikliği gerekene kadar mı hatırlayacak.

Çünkü Baka'yı uzaklaştıran mekanizma bir Macar icadı değildi ve Macaristan'da kalmadı. Bu bölgede aynı yaklaşım zahmetsizce tanınır - kural değiştirilir, insan değil, ve her şey kusursuzca yasal görünür. Bu seçimin değeri de buradan geliyor: ilk kez görevi, o makineden yanlış taraftan geçmiş biri üstleniyor.