Bullgaria do të jetë vendi i parë në historinë e Eurozonës që hyri në të, dhe vetëm pas pak muajsh të marrë sanksione nga Brukseli për deficit të tepruar buxhetor. 3,5 për qind deficit në vitin 2025, ndërsa maksimumi i lejuar është tre. Parashikimi për vitet e ardhshme duket edhe më keq: 4,1 për qind në 2026 dhe 4,3 për qind në 2027.

Kryeministri Rumen Radev, i majtë që erdhi në pushtet në maj pas fitores së Bullgarisë Progresive të majtë-populiste, hodhi fajin te qeveria e mëparshme djathtas-qendër. „Gënjyen për ta futur Bullgarinë në eurozonë", deklaroi pas kthimit nga Brukseli. Kjo është padyshim një goditje politike - por edhe reale. Qeveria e vjetër, nën kushtet për hyrje në eurozonë, përdori një fleksibilitet të njëhershëm për shpenzime mbrojtëse për ta ulur deficitin zyrtar. Kur ai fleksibilitet ra, realiteti i buxhetit u bë i dukshëm.

Ish-ministrja e financave Temenushka Petkova (GERB) i hodhi poshtë akuzat. Sipas saj, Bullgaria ishte nën kufirin prej 3 për qind në vitin 2025 falë fleksibilitetit mbrojtës, dhe përkeqësimi erdhi për shkak të vendimeve të administratave kalimtare dhe planifikimit të vonuar të buxhetit për vitin 2026. Cila histori është e vërtetë - do ta gjykojë Komisioni Evropian. Por pyetja që të gjithë e mendojnë në heshtje është: a duhej në fakt Bullgaria të lejohej në eurozonë para se të kishte mbaruar me lojërat fiskale?

Konteksti është më i gjerë se Bullgaria. Dhjetë shtete të tjera anëtare janë tashmë nën procedurën për deficit të tepruar, përfshirë Italinë dhe Francën. Malta, që vitin e kaluar e uli deficitin e saj në 2,2 për qind, po del nga procedura. Me fjalë të tjera, hyrja në eurozonë prej kohësh nuk do të thotë disiplinë fiskale. Do të thotë qasje politike te paratë e euros. Disiplina është ajo që vjen pas - ose jo.

Për shtetet ballkanike që e shohin eurozonën si cak (Kroacia është tashmë atje, Maqedonia si kandidate), rasti bullgar është mësim i rëndësishëm. Hyrja nuk është fundi - është fillimi i një faze të re mbikëqyrjeje. Dhe nëse ekonomia nuk është gati për këtë, pasojat - sanksionet, kufizimet, kontrolli - vijnë shpejt. Bullgaria tani do t'i thyejë këto ujëra. Shkupi duhet të ndjekë me kujdes.