Бугарија ќе биде првата земја во историјата на Еврозоната која влегла во неа, а само за неколку месеци потоа да добие санкционирање од Брисел заради прекумерен буџетски дефицит. 3,5 проценти дефицит во 2025, додека дозволениот максимум е три. Прогнозата за идните години изгледа уште полошо: 4,1 процент во 2026 и 4,3 проценти во 2027.

Премиерот Румен Радев, левичар кој дојде на власт во мај по победата на левопопулистичката Прогресивна Бугарија, го фрли крив на претходната десно-центриска влада. „Нè лажеа за да ја пуштат Бугарија во еврозоната”, изјави по враќањето од Брисел. Тоа е секако политички удар – но и реален. Старата влада, под условите за влез во еврозоната, користеше еднократна флексибилност за одбранбени трошоци за да го намали официјалниот дефицит. Откако таа флексибилност падна, реалноста на буџетот стана видлива.

Поранешната министерка за финансии Теменушка Петкова (ГЕРБ) одби обвинувањата. Според неа, Бугарија била под лимитот од 3 проценти во 2025-та благодарение на одбранбената флексибилност, а влошувањето дошло заради одлуките на привремените администрации и одложеното буџетско планирање за 2026-та. Која приказна е вистинска – ќе види Европската комисија. Но прашањето кое сите тивко го мислат е: дали Бугарија воопшто требаше да биде пуштена во еврозоната пред да заврши со фискалните игри?

Контекстот е поширок од Бугарија. Десет други земји-членки се веќе под процедура за прекумерен дефицит, вклучително Италија и Франција. Малта, која лани го намали својот дефицит на 2,2 проценти, излегува од процедурата. Со други зборови, влез во еврозоната веќе долго време не значи фискална дисциплина. Тоа значи политички пристап до евро-парите. Дисциплината е она што доаѓа подоцна – или не.

За балканските земји кои гледаат во еврозоната како цел (Хрватска веќе таму, Македонија како кандидат), бугарскиот случај е важен лекција. Влез не е крај – тоа е почеток на нова фаза на надзор. И ако економијата не е спремна за тоа, последиците – санкции, ограничувања, контрола – доаѓаат брзо. Бугарија сега ќе ги пробие овие води. Скопје треба внимателно да следи.