Ndërsa të gjithë shtyhen në San Francisko, Endeavor Catalyst mblodhi 320 milionë dollarë për themeluesit „nga gjetkë“: Evropa është rajoni i tij që rritet më shpejt

Ndërsa paratë e IA-së derdhen në disa rrugë të San Franciskos, Endeavor Catalyst e mbylli fondin e tij të pestë me 320 milionë dollarë (rreth 275 milionë euro) kapital të angazhuar. Me këtë, mjetet që menaxhon kalojnë 850 milionë dollarë (rreth 730 milionë euro). E gjithë filozofia qëndron në një fjalë që përsëritet vazhdimisht në materialet e tyre: të gjitha vendet jashtë qendrave të mëdha teknologjike i quajnë „gjetkë“.

Fondi është krahu investues i Endeavor, një organizate jofitimprurëse nga Nju Jorku që prej 30 vitesh u ndihmon themeluesve që nuk rrinë në Silicon Valley. Partner i përgjithshëm zyrtar është vetë organizata, që do të thotë se gjysma e fitimit i kthehet asaj. „Çdo investim i ndihmon gjeneratës së ardhshme të themeluesve që ndërtojnë gjetkë“, thotë Linda Rottenberg, një nga themelueset e Endeavor. Fondin e drejtojnë partneri menaxhues Allen Taylor, njëzet vjet në organizatë, dhe drejtoresha Jackie Carmel, me një ekip prej 16 vetash.

Hyrja nuk është e lehtë. Vitin e kaluar organizata shqyrtoi mbi 10.000 kandidatë dhe pranoi 88. Rrjeti numëron mbi 3.100 sipërmarrës në më shumë se 50 vende. Fondi hyn vetëm kur kompania e ndonjërit prej tyre mbledh të paktën 5 milionë dollarë në një raund që e udhëheq një investitor tjetër institucional - me kushtet që i ka marrë investitori udhëheqës, me investime prej 1 deri në 3 milionë dollarë dhe kurrë mbi 10 për qind të raundit. Nga fondi i ri planifikohen 40 deri në 50 investime në vit, gjithsej deri në 150 kompani.

Shifrat që ndau Taylor tingëllojnë fuqishëm: në të pesë fondet, 437 kompani në 44 tregje, prej të cilave 83 sot vlerësohen një miliard dollarë ose më shumë, 39 dalje dhe 11 kuotime në bursë. Sa para u ka kthyer realisht investitorëve, këtë nuk deshi ta thotë. Kur një fond numëron njëbrirëshat e tij, e jo kthimin, po sheh vitrinë, jo bilanc.

Në vitrinë ka emra seriozë. ElevenLabs, e themeluar fillimisht në Poloni, së fundmi u vlerësua 22 miliardë dollarë gjatë shitjes së aksioneve ekzistuese. Italiania Bending Spoons është në bursë që nga korriku, me vlerë tregu prej 26 miliardë dollarësh. Reflection AI nga Nju Jorku, të cilën e themeluan dy ish-studiues nga Google DeepMind - njëri i lindur në Greqi - vlen 25 miliardë. Aty janë edhe Checkout.com me themelues zviceran, sistemi afrikan i pagesave Flutterwave dhe Replit, mes themeluesve të së cilës është programuesi palestinezo-jordanez Amjad Masad.

Greqia është më afër kësaj historie sesa duket. Kryeministri grek Kyriakos Mitsotakis është mik i vjetër i organizatës - studioi në Harvard me Rottenberg, ndërsa vizitën e tij të rrallë në Gjirin e San Franciskos në fund të shtatorit, me takime me themelues dhe emigrantë grekë, e organizoi pikërisht Endeavor. Fqinji e çon kryeministrin e tij te investitorët në Kaliforni. Sa themelues maqedonas qëndrojnë para derës së rrjeteve të tilla - dhe a ua mban dikush nga shteti të hapur?

Rreth 90 për qind e investimeve të fondit janë jashtë SHBA-së. Amerika Latine është rajoni më i madh, por Evropa rritet më shpejt: 12 investime të reja në gjysmën e parë të vitit 2026, kundrejt 14 në gjithë vitin 2025. Rritet edhe pjesa e themeluesve që nisin kompaninë e dytë - nga 14 për qind në fondin e katërt, në 20 për qind të pritura në atë të riun. Paratë për „gjetkë“ ekzistojnë dhe janë nisur drejt Evropës. Mbetet të shihet nëse Ballkani është në hartën e tyre.