Ekziston një borxh që nuk shfaqet në asnjë njoftim për borxhin publik, nuk hyn në llogaritjet e deficitit dhe nuk komentohet në konferenca për shtyp. Këto janë faturat që shteti i ka pranuar, afati i pagesës i të cilave ka skaduar prej kohësh, dhe që thjesht nuk janë paguar. Deri në fund të qershorit, ato arrijnë 42,7 miliardë denarë - rreth 693 milionë euro.

Të dhënat vijnë nga Sistemi elektronik për raportim dhe evidentim të detyrimeve që e mban Ministria e Financave. Për gjashtë muaj borxhi u rrit për 26,4 milionë euro, nga të cilat 17,5 milionë vetëm në tremujorin e dytë. Fatura të papaguara kanë raportuar 903 institucione.

Kujt i detyrohet shteti

Ndaj institucioneve të tjera publike - 344,5 milionë euro. Ndaj firmave private, shoqatave dhe organizatave joqeveritare - 315,2 milionë. Kjo shifër e dytë është ajo që vlen të mbahet mend, sepse pas saj qëndrojnë kompani që dorëzuan mall ose shërbim, paguan tatimin e tyre dhe punëtorin e tyre, dhe pastaj presin.

Kur shteti u detyrohet furnitorëve të vet mbi 300 milionë euro, ato para nuk janë humbur - ato janë huazuar, pa interes dhe pa kontratë. Firma që pret pagesën duhet të gjejë para diku tjetër për t'i mbuluar detyrimet e veta. Ky është presion likuiditeti që përhapet poshtë zinxhirit, drejt firmave më të vogla që nuk kanë linjë bankare për ta duruar.

Hekurudha kryeson

Rekordmen absolut është „Hekurudhat e Maqedonisë - Infrastrukturë“ me detyrime të arritura mbi 91,5 milionë euro. Menjëherë pas saj është SHA HM „Transport“ me rreth 83,8 milionë. Së bashku - mbi 175 milionë euro nga dy kompanitë hekurudhore.

Në vendin e tretë është institucioni shëndetësor për nevojat e enteve publike shëndetësore, klinikave universitare, institutit dhe qendrës urgjente, me 35 milionë euro. SHA ESM detyrohet gati 34 milionë, kurse filiali i saj për ngrohje qendrore edhe 29,7 milionë. Entet publike shëndetësore si tërësi detyrohen 134,2 milionë euro.

Në total, ndërmarrjet publike dhe shoqëritë tregtare në pronësi shtetërore detyrohen 271,5 milionë euro. NP shkupjane „Ujësjellës dhe kanalizim“ ka 13,8 milionë fatura të papaguara.

Komunat rriten më shpejt

Komunat detyrohen 93,2 milionë euro. Vitin e kaluar në të njëjtën periudhë ishin 64,7 milionë - pra për një vit më shumë për 28,5 milionë euro. Kjo është pjesa që rritet më shpejt në gjithë pamjen.

Borxhlinjtë më të mëdhenj janë Gostivari me 14,8 milionë euro dhe Tetova me 14 milionë. Në pesëshen e parë janë Saraji me 4,2 milionë, Karposhi me 4,1 milionë dhe Kisella Voda me 3,9 milionë euro.

Dhe këtu mbyllet rrethi. Sipas Programit për reforma ekonomike 2025-2027, është planifikuar rritje e vazhdueshme e transfereve nga shteti drejt komunave - 669 milionë euro këtë vit, 716 milionë në vitin 2027. Komunat marrin transfere, herë pas here marrin edhe injeksione të jashtëzakonshme me të cilat borxhi zvogëlohet, dhe pastaj sërish bien në borxhe të reja. Ish-kryetari i Velesit, Ace Kocevski, thekson se një pjesë e tyre nuk i arkëtojnë as të ardhurat që sipas ligjit duhet t'i mbledhin vetë.

Ajo që nuk numërohet, nuk zgjidhet

Finance Think vlerëson se detyrimet e arritura e të papaguara janë hallka e dobët e disiplinës fiskale dhe se niveli gati nuk ka ndryshuar që nga qershori i vitit të kaluar. Instituti propozon që ato të përfshihen në llogaritjet e borxhit publik dhe të deficitit, dhe të evidentohen menjëherë sapo të lindin.

Ky është kërkesë teknike me peshë politike. Nëse 693 milionë euro fatura të papaguara hyjnë në shifrën zyrtare të borxhit publik, gjendja e financave publike duket ndryshe nga sa duket tani. Instituti kërkon edhe sanksione të rrepta për personat përgjegjës në institucionet buxhetore që marrin detyrime jashtë projeksioneve të miratuara ose pa burime të siguruara financimi.

Bilanci i radhës vjen në fund të shtatorit. Ministria e Financave e publikon gjendjen çdo tre muaj, që do të thotë se shifra është e disponueshme, e rregullt dhe publike. Problemi kurrë nuk ka qenë se nuk dihet. Problemi është se për dikë që pret një faturë të vitit 2024, rregullsia e raportit nuk është ngushëllim.