Hiçbir kamu borcu açıklamasında görünmeyen, hiçbir açık hesabına girmeyen ve hiçbir basın toplantısında konuşulmayan bir borç var. Bunlar devletin teslim aldığı, ödeme vadesi çoktan dolmuş ve basitçe ödenmemiş faturalar. Haziran sonu itibarıyla 42,7 milyar dinara ulaşıyorlar - yaklaşık 693 milyon euro.

Veri, Maliye Bakanlığı'nın yürüttüğü Yükümlülüklerin Bildirimi ve Kaydı Elektronik Sisteminden geliyor. Altı ayda borç 26,4 milyon euro arttı, bunun 17,5 milyonu yalnızca ikinci çeyrekte. Ödenmemiş fatura bildiren kurum sayısı 903.

Devlet kime borçlu

Diğer kamu kurumlarına - 344,5 milyon euro. Özel şirketlere, derneklere ve sivil toplum kuruluşlarına - 315,2 milyon. Akılda tutulması gereken asıl rakam bu ikincisi, çünkü arkasında mal ya da hizmet teslim etmiş, vergisini ve çalışanını ödemiş, sonra beklemeye başlamış şirketler var.

Devlet tedarikçilerine 300 milyon eurodan fazla borçlandığında o para kaybolmuş olmuyor - faizsiz ve sözleşmesiz ödünç verilmiş oluyor. Ödeme bekleyen firma kendi yükümlülüklerini karşılamak için nakdi başka yerden bulmak zorunda. Bu, zincir boyunca aşağıya yayılan bir likidite baskısı; bunu taşıyacak banka limiti olmayan küçük firmalara doğru.

Demiryolları başı çekiyor

Mutlak rekortmen, 91,5 milyon euroyu aşan vadesi gelmiş yükümlülükleriyle "Makedonya Demiryolları - Altyapı". Hemen arkasında yaklaşık 83,8 milyonla MŽ "Transport" var. Birlikte - iki demiryolu şirketinden 175 milyon euronun üzerinde.

Üçüncü sırada, kamu sağlık kuruluşları, üniversite klinikleri, enstitü ve acil merkezi için hizmet veren sağlık kurumu 35 milyon euroyla yer alıyor. ESM neredeyse 34 milyon, merkezi ısıtma iştiraki ise 29,7 milyon borçlu. Kamu sağlık kuruluşları bir bütün olarak 134,2 milyon euro borçlu.

Toplamda, kamu işletmeleri ve devlet mülkiyetindeki ticari şirketler 271,5 milyon euro borçlu. Üsküp'ün Su ve Kanalizasyon İdaresinin 13,8 milyonluk ödenmemiş faturası var.

Belediyeler en hızlı büyüyen kalem

Belediyeler 93,2 milyon euro borçlu. Geçen yıl aynı dönemde bu rakam 64,7 milyondu - yani bir yılda 28,5 milyon euro artış. Tablonun en hızlı büyüyen kısmı bu.

En büyük borçlular 14,8 milyon euroyla Gostivar ve 14 milyonla Tetova. İlk beşte 4,2 milyonla Saray, 4,1 milyonla Karpoş ve 3,9 milyon euroyla Kisela Voda yer alıyor.

Ve çember burada kapanıyor. 2025-2027 Ekonomik Reform Programına göre devletten belediyelere yapılan transferlerin sürekli artması planlanıyor - bu yıl 669 milyon euro, 2027'de 716 milyon. Belediyeler transfer alıyor, zaman zaman borcu azaltan olağanüstü enjeksiyonlar da alıyor, sonra yeniden yeni borçlara düşüyor. Veles'in eski belediye başkanı Ace Kocevski, bir kısmının yasaya göre kendilerinin toplaması gereken gelirleri bile tahsil etmediğine dikkat çekiyor.

Sayılmayan çözülmez

Finance Think, vadesi gelmiş ama ödenmemiş yükümlülükleri mali disiplinin zayıf halkası olarak değerlendiriyor ve seviyenin geçen yıl haziran ayından bu yana neredeyse değişmediğini belirtiyor. Enstitü, bunların kamu borcu ve açık hesaplarına dahil edilmesini ve doğdukları anda kaydedilmesini öneriyor.

Bu, siyasi ağırlığı olan teknik bir talep. 693 milyon euroluk ödenmemiş fatura resmi kamu borcu rakamına girerse, kamu maliyesinin durumu şu ankinden farklı görünür. Enstitü ayrıca, onaylanmış projeksiyonların dışında ya da güvence altına alınmış finansman kaynağı olmadan yükümlülük üstlenen bütçe kurumlarındaki sorumlular için ağır yaptırımlar istiyor.

Bir sonraki bilanço eylül sonunda geliyor. Maliye Bakanlığı durumu her üç ayda bir yayımlıyor, yani rakam erişilebilir, düzenli ve kamuya açık. Sorun hiçbir zaman bilinmemesi değildi. Sorun şu ki 2024'ten kalma bir faturayı bekleyen biri için raporun düzenliliği teselli değil.