Maqedonia do të nisë hartimin e një Katalogu të lëndëve të para minerale dhe një harte të hulumtimeve gjeologjike - një dokument që duhet të përcaktojë më saktë me çfarë burimesh natyrore disponon vendi dhe cili është potenciali i tyre ekonomik. Nisma është pjesë e bashkëpunimit mes Ministrisë së Energjetikës, Xehetarisë dhe Lëndëve të Para Minerale dhe Universitetit „Goce Dellçev“ në Shtip.

Formulimi „të përcaktohet më saktë“ është i sjellshëm. Përkthimi më i saktë është: deri tani nuk dimë çfarë kemi nën këmbë.

Në fokus do të jenë hulumtimet gjeologjike, mineralet kritike, zhvillimi i kapaciteteve laboratorike dhe zbatimi i teknologjive bashkëkohore. Vëmendje të veçantë do të marrë edhe rubini maqedonas - universiteti duhet të përfshihet në hulumtimin, mbrojtjen dhe promovimin e tij.

Shkenca si kusht, jo si zbukurim

Ministrja Sanja Boxhinovska tha se potenciali mineral duhet hulumtuar shkencërisht dhe vënë me përgjegjësi në funksion të zhvillimit ekonomik.

„Nuk mund të flasim për xehetari bashkëkohore pa shkencë, teknologji dhe institucione të forta. Prandaj e lidhim Ministrinë me universitetet dhe krijojmë kushte që dija të bëhet shtytës i zhvillimit“, porositi ajo.

Rektori i universitetit, prof. dr. Dejan Mirakovski, theksoi se universiteti disponon kapacitete shkencore dhe laboratorike që mund të vihen në funksion të shtetit, industrisë dhe qytetarëve. U diskutua edhe për aplikim të përbashkët për mjete nga fondet evropiane - për hulumtime shkencore, teknologji të reja, mbrojtje të mjedisit jetësor dhe shfrytëzim të qëndrueshëm të burimeve natyrore.

Pse kjo vjen vetëm tani

Mineralet kritike janë ndër lëndët e para më të kërkuara në botë - për bateri, për elektronikë, për tërë të ashtuquajturën tranzicion të gjelbër. Shtetet që dinë çfarë kanë, negociojnë. Shtetet që nuk dinë, nënshkruajnë.

Këtu është edhe poenta praktike e katalogut. Kur një koncesion jepet pa një vlerësim publikisht të qasshëm dhe të verifikuar në mënyrë të pavarur se sa vlen vendburimi, pozita negociuese e shtetit është e verbër. Koncesionari ka gjeolog, ka të dhëna dhe ka interes. Shteti ka një formular.

Prandaj ky është lajm i mirë - por vetëm nëse katalogu përfundon si dokument publik që do të përdoret gjatë dhënies së koncesioneve, e jo si edhe një elaborat profesional që rri në sirtar ndërsa minierat vazhdojnë sipas modelit të vjetër.

Boxhinovska thotë se investimet në hulumtime, laboratorë, kuadër profesional dhe teknologji janë të rëndësishme për sigurinë afatgjatë ekonomike dhe burimore të shtetit. Me këtë nuk mund të polemizohet. Pyetja është sa gjatë do të zgjasë „afatgjatë“ - dhe nëse katalogu do të jetë gati para apo pas koncesionit të ardhshëm të madh.