Македонија ќе почне изработка на Каталог на минерални суровини и мапа на геолошките истражувања – документ што треба попрецизно да утврди со какви природни ресурси располага земјата и каков е нивниот економски потенцијал. Иницијативата е дел од соработката меѓу Министерството за енергетика, рударство и минерални суровини и Универзитетот „Гоце Делчев“ во Штип.

Формулацијата „попрецизно да се утврди“ е учтива. Поточниот превод е: досега не знаеме што имаме под нозе.

Во фокусот ќе бидат геолошките истражувања, критичните минерали, развојот на лабораториските капацитети и примената на современи технологии. Посебно внимание ќе добие и македонскиот рубин – УГД треба да се вклучи во неговото истражување, заштита и промоција.

Науката како услов, не како украс

Министерката Сања Божиновска рече дека минералниот потенцијал мора научно да се истражи и одговорно да се стави во функција на економскиот развој.

„Не можеме да зборуваме за современо рударство без наука, технологија и силни институции. Затоа го поврзуваме Министерството со универзитетите и создаваме услови знаењето да стане двигател на развојот“, порача таа.

Ректорот на УГД, проф. д-р Дејан Мираковски, посочи дека Универзитетот располага со научни и лабораториски капацитети кои можат да бидат ставени во функција на државата, индустријата и граѓаните. Се разговарало и за заедничко аплицирање за средства од европските фондови – за научни истражувања, нови технологии, заштита на животната средина и одржливо користење на природните ресурси.

Зошто ова доаѓа дури сега

Критичните минерали се едни од најбараните суровини во светот – за батерии, за електроника, за целата таканаречена зелена транзиција. Државите што знаат што поседуваат, преговараат. Државите што не знаат, потпишуваат.

Тука е и практичната поента на каталогот. Кога една концесија се доделува без јавно достапна и независно проверена оцена на тоа што вреди наоѓалиштето, преговарачката позиција на државата е слепа. Концесионерот има геолог, има податоци и има интерес. Државата има формулар.

Затоа ова е добра вест – но само ако каталогот заврши како јавен документ што ќе се користи при доделувањето на концесии, а не како уште еден стручен елаборат кој престојува во фиока додека рудниците продолжуваат по стариот модел.

Божиновска вели дека инвестициите во истражувања, лаборатории, стручен кадар и технологии се важни за долгорочната економска и ресурсна сигурност на државата. Со тоа не може да се расправа. Прашањето е колку долго „долгорочно“ ќе трае – и дали каталогот ќе биде готов пред или после следната голема концесија.