Ka tokë, ka prodhues, ka nevojë për punëtorë - dhe s'ka kush të punojë në ara. Ky është paradoksi me të cilin bujqësia maqedonase hyn në këtë vjelje, dhe ai nuk zgjidhet me ngritjen e mëditjeve, edhe pse pikërisht kjo është e vetmja gjë që bëjnë prodhuesit.

Në Tikvesh, ku ka filluar vjelja e llojeve të hershme të rrushit, mëditja për një vjelës arrin 1.800 denarë, kurse për punëtorët që ngarkojnë - deri në 2.500 denarë për rreth gjashtë orë punë. As kjo nuk mjafton. Sipas pronarëve të vreshtave, fuqia punëtore në bujqësi kryesisht përbëhet nga njerëz të moshës mes 55 dhe 75 vjeç.

„S'ka njerëz, s'ka kush të mbjellë, s'ka kush të vjelë”, është fjalia që e përsërisin prodhuesit. Arat mbeten në duart e brezave më të vjetër që nga inercia e vazhdojnë prodhimin familjar.

Kush mbetet e kush ikën

Një pjesë e punëtorëve sezonalë vendas ikin edhe vetë jashtë. Vjelësit maqedonas shkojnë në Itali gjatë sezonit, ku e njëjta punë paguhet më shumë. Në Prespë, ku vjeljen e mollëve tradicionalisht e bëjnë punëtorë nga Shqipëria, edhe këtë vit pritet fuqi punëtore e huaj.

Pra bujqësia vendase gjithnjë e më shumë varet nga punëtorë që nuk janë vendas, ndërsa vendasit shkojnë atje ku e njëjta punë vlen më shumë. Kjo është një fjali që e shpjegon tërë pamjen demografike të vendit më mirë se çdo raport.

Organizata e punëdhënësve vlerëson se thjeshtësimet ligjore për punësimin sezonal e kanë ulur punën e padeklaruar, por nuk e kanë zgjidhur mungesën kronike. Korniza e re ligjore për angazhimin në punë, në zbatim që nga 1 janari 2026, e rregullon punën sezonale - por rregullativa nuk krijon njerëz.

Nuk është vetëm mëditja

Arsyet shkojnë më thellë se shuma. Puna është fizikisht e rëndë, dita e punës është e gjatë, punohet në hapësirë të hapur në temperatura të larta, kurse të ardhurat varen nga prodhimi dhe nga çmimet e blerjes mbi të cilat prodhuesi nuk ka ndikim. Të rinjtë mund ta krahasojnë fitimin jashtë vendit për të njëjtën punë, dhe ky është krahasim që ara vendase gjithmonë e humb.

Nga Rrjeti Nacional Rural paralajmërojnë se të rinjtë e shohin punën bujqësore si profesion pa perspektivë të sigurt - shpenzime të larta për prodhim, ndryshime klimatike, infrastrukturë e dobët rurale dhe të ardhura të paqëndrueshme. Ministria paralajmëron masa për mbështetjen e të rinjve që nisin biznes bujqësor, kurse ligji i ri parashikon grante për investitorë të rinj në prodhimin rural.

Shteti në vitin 2026 ka siguruar rreth 40 milionë euro për Planin e ri Operativ për punësim, të drejtuar nga të papunët, të rinjtë dhe kategoritë e ndjeshme. Pyetja është sa nga ato masa arrijnë te sektori ku mungesa është më e madhe.

Vreshtarët gjithashtu presin prodhim më të vogël për shkak të thatësirës dhe ngricave pranverore. Nëse nuk ka punëtorë të mjaftueshëm në periudhën e vjeljes, një pjesë e prodhimit mbetet nëpër ara - që do të thotë humbje për prodhuesin dhe ofertë më e vogël në tregun vendas. Kurse pyetja që qëndron pas gjithë kësaj nuk është kush do të vjelë këtë vjeshtë, por kush do të prodhojë ushqim kur të ikë edhe ky brez nga 55 deri në 75 vjeç.