Gjashtëdhjetë sekonda në ujë akullnajor në mëngjes. Ky është rituali që futbollisti i Barcelonës, Ferran Torres, e përshkruan si mënyrë për ta filluar ditën - dhe për të cilin neuroshkenca tani ka më shumë për të thënë sesa do të donte industria e fitnesit.

„Tërë trupin e vendos në ujë të ftohtë një minutë sepse kjo është mënyrë për t'u përballur më mirë me stresin. Përveç kësaj, të ndihmon të aktivizohesh dhe të marrësh energji”, shpjegoi ai në podkastin Miobio. Pas stërvitjes i zhyt këmbët tetë deri dhjetë minuta, kurse pasdite, pas saunës, përfundon me edhe një minutë ujë të ftohtë. Ndërsa është brenda, punon edhe në frymëmarrje edhe në vizualizim - që do të thotë se mendja ka detyrë ndërsa trupi është nën stres.

Neuroshkencëtarja Nikola Vinjola e shpjegon ujin e ftohtë si „një nga mënyrat më të lehta për t'u ekspozuar ndaj diçkaje shumë, shumë të vështirë”. Mekanizmi është i drejtpërdrejtë: kur receptorët e lëkurës regjistrojnë rënie të papritur të temperaturës, sinjali arrin në tru, aktivizohet sistemi nervor simpatik dhe rritet lirimi i noradrenalinës - substancë e lidhur me vëmendjen dhe aktivizimin.

Argumenti i saj kryesor është më interesant se vetë uji i ftohtë: „Nëse e vëzhgojmë aktivitetin dopaminergjik, rregulli themelor është se duhet të ketë përpjekje që të ketë shpërblim.” Me fjalë të tjera, kënaqësia që ndien pasi del nuk vjen nga uji, por nga fakti që ke bërë diçka të pakëndshme me qëllim. Ky është mekanizëm që funksionon edhe jashtë vaskës.

Çfarë tregojnë shifrat

Një shqyrtim sistematik dhe metaanalizë të publikuar në PLOS One përfshinë njëmbëdhjetë studime me 3.177 të rritur të shëndetshëm që zhyteshin në ujë prej 15 gradësh ose më të ulët, në kohëzgjatje nga tridhjetë sekonda deri në dy orë. Gjetja: ulje e ndjeshme e stresit dymbëdhjetë orë pas ekspozimit. Jo menjëherë. Dhe jo pas 24 ose 48 orësh. Disa studime vunë re edhe përmirësim të cilësisë së gjumit, por vetë autorët paralajmërojnë se dëshmitë janë ende të kufizuara.

Vinjola flet edhe për të ashtuquajturat proteina të shokut të ftohtë, veçanërisht RBM3, që hulumtohet për shkak të rolit të mundshëm në ruajtjen dhe rigjenerimin e lidhjeve neuronale. Rezultatet janë premtuese - por te kafshët. Te njerëzit dëshmitë janë të holla, dhe ajo këtë nuk e fsheh.

Ku ndalet historia

Hyrja e papritur në ujë shumë të ftohtë mund të shkaktojë reaksion të shokut të ftohtë - thithje të pavullnetshme dhe frymëmarrje të përshpejtuar që çon në hiperventilim. I ftohti sjell edhe ndryshime në qarkullimin e gjakut, prandaj personat me probleme kardiake duhet së pari të pyesin mjekun. Rekomandimi është mësim gradual, me ekspozime të shkurtra dhe temperatura më pak ekstreme. Dhe një rregull për të cilin nuk negociohet: në ujë të hapur kurrë vetëm.

Ajo që ia vlen të mbahet mend nga e gjithë kjo nuk është se uji i ftohtë është mrekulli. Por se shpërblimin e sjell përpjekja - dhe ky është mësim që nuk kërkon as vaskë as akull.