Mickoski ua thotë fondeve pensionale „sipërmarrës të dobët“: 1,5 për qind kthim kundrejt 5,03 për qind në raportin zyrtar, ndërsa në lojë janë 3,5 miliardë euro

Hristijan Mickoski doli me një shifër dhe me një fyerje. Shifra është 1,5 për qind, sa, sipas tij, sjellin fondet private pensionale në vend të rreth 5 për qind të premtuara. Fyerja është „sipërmarrës të dobët“. U thanë në hapjen e një kantieri kanalizimi në Jurumleri, ndërsa pas tyre qëndrojnë rreth 3,5 miliardë euro kursime të më shumë se 640.000 qytetarëve.

„Me të shtrirë nuk bëhet, ose do të punohet, do t'i përveshin mëngët, ose nuk mund të vazhdojë më kështu si kanë funksionuar gjërat deri tani“, porositi kryeministri. Qeveria, thotë ai, po shqyrton një zgjidhje hibride ku qytetarët vetë do të vendosin nëse do të paguajnë vetëm në PIOM-in shtetëror apo edhe në një fond privat. Përmendi edhe dy skenarë më të rëndë: nacionalizimin e plotë të shtyllës së dytë, si në Hungari dhe Poloni, dhe ndalimin e përkohshëm të pagesave sipas modelit skandinavo-baltik. Vendim përfundimtar nuk ka, ndërsa është paralajmëruar debat publik.

E kujt shifër është e saktë?

Këtu fillon problemi. Sipas raportit zyrtar të Agjencisë për Mbikëqyrje të Sigurimit Pensional me Financim Kapital (MAPAS) për vitin 2024, kthimi mesatar vjetor nominal i fondeve të detyrueshme nga 2018 deri në 2024 ishte 5,03 për qind. Të dhënat më të reja të agjencisë, në të cilat thirren shoqëritë, tregojnë kthim mesatar vjetor mbi 5,5 për qind.

Por as fondet nuk kanë pse të festojnë. Raporti i MAPAS-it tregon se kthimi real, pasi të zbritet inflacioni, ishte vetëm 0,16 për qind. Me fjalë të tjera, inflacioni e hëngri pothuajse gjithë fitimin. Pra kryeministri ka të drejtë se njerëzit marrin pak, por nuk shpjegoi nga e ka 1,5 për qind, për cilën periudhë dhe për çfarë lloj kthimi. Kur pas shifrës nuk qëndron metodologji, shifra është argument për tribunë, jo për reformë.

Po shteti?

Mickoski flet sikur shtylla e dytë të jetë problem privat. Enti Shtetëror i Revizionit u paraqit me një histori tjetër: transferimi i kontributeve nga PIOM-i te fondet private vonohej mesatarisht nga dy muaj, ndërsa më 27 shkurt 2026 të pashpërndara ishin 2,59 miliardë denarë, përkatësisht rreth 42 milionë euro. Paratë që nuk kanë arritur në llogari nuk investohen dhe nuk sjellin kthim. Sa nga kthimi „i dobët“ është faj i shoqërive e sa i sportelit shtetëror? Kjo pyetje për momentin nuk ka përgjigje.

Një shifër tjetër e rëndësishme është ajo që shpjegon pse 3,5 miliardë euro duken kaq joshëse. Për konstruksionin më të gjerë pensional në vitin 2026, sipas drejtorit të PIOM-it Nikola Memov, nga Buxheti nevojiten rreth 64 miliardë denarë, përkatësisht mbi një miliard euro. Deficiti është i madh, investimet kapitale po shkurtohen me rebalancin, ndërsa gjashtë pikë përqindjeje të pagës bruto çdo muaj dalin jashtë mundësisë së arkës shtetërore.

Lehtësim i shpejtë, barrë e gjatë

Profesori Dejan Trajkovski e llogariti efektin: një kalim i mundshëm i rreth tre miliardë eurove nga fondet private në atë shtetëror do t'i mbulonte pensionet pa dotacione shtesë afërsisht tre vjet. Pastaj paratë nuk janë më, ndërsa detyrimi ndaj pensionistëve të ardhshëm mbetet dhe bëhet më i madh. Ky është lehtësim për pushtetin e sotëm dhe barrë për atë që vjen pas tij.

Mickoski siguron se mjetet e mbledhura mbeten pronë e të siguruarve. Shoqëritë, nga ana tjetër, kujtojnë se paratë janë pasuri personale dhe trashëgohen, dhe në vend të heqjes kërkojnë multifonde dhe hapësirë më të gjerë për investime. Agjencia MAPAS për momentin nuk po deklarohet.

Zgjedhja për qytetarët tingëllon demokratike. Por zgjedhje pa një shifër të qartë për kthimin, pa përgjigje se çfarë ndodh me paratë tashmë të mbledhura në llogari dhe pa revizion të vonesave të vetë PIOM-it nuk është liri. Para debatit publik Qeveria duhet ta publikojë metodologjinë pas 1,5 për qind të saj. Nëse shifra qëndron, do ta përballojë edhe debatin.