Мицкоски им вели „слаби претприемачи“ на пензиските фондови: 1,5 отсто принос наспроти 5,03 отсто во официјалниот извештај, а во игра се 3,5 милијарди евра

Христијан Мицкоски излезе со бројка и со навреда. Бројката е 1,5 отсто, колку што, според него, носат приватните пензиски фондови наместо ветените околу 5 отсто. Навредата е „слаби претприемачи“. Изговорени се на отворањето на градилиште за канализација во Јурумлери, а зад нив стојат околу 3,5 милијарди евра заштеди на повеќе од 640.000 граѓани.

„Со легачење не може, или ќе се работи, ќе ги засукаат ракавите или не може веќе така како што досега функционираат работите“, порача премиерот. Владата, вели, разгледува хибридно решение во кое граѓаните сами ќе одлучуваат дали ќе уплаќаат само во државниот ПИОМ или и во приватен фонд. Спомена и две потешки сценарија: целосна национализација на вториот столб, како во Унгарија и Полска, и привремено запирање на уплатите по скандинавско-балтички модел. Конечна одлука нема, а најавена е јавна дебата.

Чија бројка е точна?

Тука започнува проблемот. Според официјалниот извештај на Агенцијата за супервизија на капитално финансираното пензиско осигурување (МАПАС) за 2024 година, просечниот годишен номинален принос на задолжителните фондови од 2018 до 2024 година бил 5,03 отсто. Најновите податоци на агенцијата, на кои се повикуваат друштвата, покажуваат просечен годишен принос над 5,5 отсто.

Но и фондовите немаат зошто да слават. Извештајот на МАПАС покажува дека реалниот принос, откако ќе се одземе инфлацијата, бил само 0,16 отсто. Со други зборови, инфлацијата ја изела речиси целата добивка. Значи премиерот има право дека луѓето добиваат малку, но не објасни од каде му е 1,5 отсто, за кој период и за каков вид принос. Кога зад бројката не стои методологија, бројката е аргумент за трибина, а не за реформа.

А државата?

Мицкоски зборува како вториот столб да е приватен проблем. Државниот завод за ревизија се јави со поинаква приказна: преносот на придонесите од ПИОМ кон приватните фондови доцнел во просек по два месеца, а на 27 февруари 2026 година нераспределени биле 2,59 милијарди денари, односно околу 42 милиони евра. Пари што не стигнале на сметките не се инвестираат и не носат принос. Колку од „слабиот“ принос е вина на друштвата, а колку на државниот шалтер? Тоа прашање засега нема одговор.

Друга важна бројка е таа што објаснува зошто 3,5 милијарди евра изгледаат толку примамливо. За пошироката пензиска конструкција во 2026 година, според директорот на ПИОМ Никола Мемов, од Буџетот се потребни околу 64 милијарди денари, односно над една милијарда евра. Дефицитот е голем, капиталните инвестиции со ребалансот се кратат, а шест процентни поени од бруто-платата секој месец заминуваат надвор од дофатот на државната каса.

Брзо олеснување, долг товар

Професорот Дејан Трајковски го пресметал ефектот: евентуално префрлање на околу три милијарди евра од приватните фондови во државниот би ги покрило пензиите без дополнителни дотации приближно три години. Потоа парите ги нема, а обврската кон идните пензионери останува и станува поголема. Тоа е олеснување за денешната власт и товар за онаа по неа.

Мицкоски уверува дека собраните средства остануваат сопственост на осигурениците. Друштвата, пак, потсетуваат дека парите се личен имот и се наследуваат, и наместо укинување бараат мултифондови и поширок простор за инвестирање. Агенцијата МАПАС засега не се изјаснува.

Изборот за граѓаните звучи демократски. Но избор без јасна бројка за принос, без одговор што се случува со парите веќе собрани на сметките и без ревизија на сопственото доцнење на ПИОМ не е слобода. Пред јавната дебата Владата треба да ја објави методологијата зад своите 1,5 отсто. Ако бројката издржи, ќе ја издржи и дебатата.