Mickoski emeklilik fonlarına "zayıf girişimciler" diyor: Resmi raporda yüzde 5,03'e karşı yüzde 1,5 getiri, masada 3,5 milyar euro var

Hristiyan Mickoski bir rakam ve bir hakaretle çıktı. Rakam yüzde 1,5: ona göre özel emeklilik fonlarının vaat edilen yaklaşık yüzde 5 yerine getirdiği oran. Hakaret ise "zayıf girişimciler". Bu sözler Yurumleri'deki kanalizasyon şantiyesinin açılışında söylendi, arkalarında ise 640.000'den fazla vatandaşın yaklaşık 3,5 milyar euroluk birikimi duruyor.

"Yatarak olmaz, ya çalışılacak, kollarını sıvayacaklar, ya da işler artık şimdiye kadarki gibi yürüyemez" dedi başbakan. Hükümet, diyor, vatandaşların yalnızca devletin emeklilik fonu PIOM'a mı yoksa özel bir fona da mı ödeme yapacağına kendilerinin karar vereceği karma bir çözümü değerlendiriyor. İki ağır senaryodan da söz etti: Macaristan ve Polonya'daki gibi ikinci ayağın tamamen millileştirilmesi ve İskandinav-Baltık modeline göre ödemelerin geçici olarak durdurulması. Nihai karar yok, kamuoyu tartışması duyuruldu.

Kimin rakamı doğru?

Sorun burada başlıyor. Sermaye Fonlu Emeklilik Sigortası Denetleme Ajansı'nın (MAPAS) 2024 resmi raporuna göre zorunlu fonların 2018-2024 ortalama yıllık nominal getirisi yüzde 5,03 oldu. Şirketlerin dayandığı ajansın en son verileri ise yıllık ortalama getirinin yüzde 5,5'in üzerinde olduğunu gösteriyor.

Ama fonların da kutlayacak bir şeyi yok. MAPAS raporu, enflasyon çıkarıldığında reel getirinin yalnızca yüzde 0,16 olduğunu gösteriyor. Başka bir deyişle enflasyon kazancın neredeyse tamamını yedi. Yani başbakan insanların az aldığı konusunda haklı, ama yüzde 1,5'i nereden bulduğunu, hangi dönem ve ne tür bir getiri için olduğunu açıklamadı. Rakamın arkasında yöntem yoksa, o rakam reform için değil, kürsü için bir argümandır.

Peki devlet?

Mickoski ikinci ayak özel bir sorunmuş gibi konuşuyor. Devlet Denetim Dairesi farklı bir hikâye anlattı: katkı paylarının PIOM'dan özel fonlara aktarımı ortalama iki ay gecikti, 27 Şubat 2026'da ise 2,59 milyar denar, yani yaklaşık 42 milyon euro dağıtılmamıştı. Hesaplara ulaşmayan para yatırıma dönüşmez ve getiri sağlamaz. "Zayıf" getirinin ne kadarı şirketlerin, ne kadarı devlet gişesinin suçu? Bu sorunun şimdilik cevabı yok.

Bir diğer önemli rakam, 3,5 milyar euronun neden bu kadar cazip göründüğünü açıklıyor. PIOM Müdürü Nikola Memov'a göre 2026'daki geniş emeklilik yapısı için bütçeden yaklaşık 64 milyar denar, yani bir milyar eurodan fazla gerekiyor. Açık büyük, sermaye yatırımları bütçe revizyonuyla kısılıyor, brüt maaşın altı puanı ise her ay devlet kasasının erişiminden çıkıyor.

Hızlı rahatlama, uzun yük

Profesör Dejan Trajkovski etkiyi hesapladı: özel fonlardan devlet fonuna yaklaşık üç milyar euronun aktarılması, emekli maaşlarını ek ödenek olmadan yaklaşık üç yıl karşılardı. Sonrasında para biter, gelecekteki emeklilere karşı yükümlülük ise kalır ve büyür. Bu, bugünkü iktidar için rahatlama, sonrakiler için yüktür.

Mickoski toplanan paranın sigortalıların mülkiyetinde kalacağına dair güvence veriyor. Şirketler ise paranın kişisel mülk olduğunu ve miras kaldığını hatırlatıyor, kaldırılma yerine çoklu fonlar ve daha geniş yatırım alanı istiyor. MAPAS ajansı şimdilik açıklama yapmıyor.

Vatandaşlara seçim hakkı kulağa demokratik geliyor. Ama net bir getiri rakamı olmayan, hesaplarda toplanmış paraya ne olacağı sorusuna cevap vermeyen ve PIOM'un kendi gecikmelerini denetlemeyen bir seçim özgürlük değildir. Kamuoyu tartışmasından önce Hükümet yüzde 1,5'inin arkasındaki yöntemi yayımlamalıdır. Rakam ayakta kalırsa, tartışmada da ayakta kalır.