Dvanaestog avgusta 1990. godine ka centru Skoplja slivali su se vernici iz cele države i Makedonci koji su živeli izvan nje. Posle gotovo dve decenije gradnje, trebalo je da bude osvećen novi Saborni arhiepiskopski hram „Sveti Kliment Ohridski”. Trideset i šest godina kasnije, on je jedno od najprepoznatljivijih obeležja grada.

Datum nije bio izabran slučajno. U 1990. godini obeležavalo se 1.150 godina od rođenja Svetog Klimenta Ohridskog, a hram nosi upravo njegovo ime. Osvećenje je izvršio tadašnji arhiepiskop ohridski i makedonski g. g. Gavril, u saslužju sa članovima Svetog arhijerejskog sinoda i sa više sveštenoslužitelja.

Cifre jedne građevine

Kamen-temeljac postavljen je 23. aprila 1972. godine, po projektu arhitekte Slavka Brezoskog. Hram je rotonda tipa, sa dimenzijama 36 sa 36 metara, u celosti sastavljen od kupola i lukova. Unutrašnja površina je oko 1.000 kvadratnih metara i prima blizu 6.000 vernika.

Ikonostas je izrađen od hrastovog drveta sa floralnim motivima, dug 19,5 metara i visok 12,5. Ikone su delo Đorđija Danevskog i Spasea Spirkovskog. Pod centralnom kupolom visi luster težak pet tona sa oko 400 svetla, a tamo je i arhiepiskopski prestol visok 3,5 metra, sa dva dodatna prestola od po dva metra naspram njega.

Osamnaest godina od kamena-temeljca do osvećenja. To je period u kojem kod nas danas ne može da se završi ni raskrsnica - a reč je o objektu sa šest hiljada mesta pod krovom od kupola i lukova, izvedenom u vreme kada se Skoplje još obnavljalo posle zemljotresa.

Nagrada iz Budimpešte

Ove godine fasada hrama osvojila je prvo mesto na javnom glasanju takmičenja „Baumit life challenge 2026” održanog u Budimpešti. Priznanje dodeljeno od evropske publike za objekat koji retko kada dolazi na strane liste arhitektonskih preporuka.

Skoplje ima komplikovan odnos sa sopstvenom arhitekturom. Grad je prepun objekata izgrađenih da ostave utisak, i sa veoma malo onih koji ostavljaju utisak bez potrebe da objašnjavaju zašto su tu. Saborni hram je iz druge grupe - ne traži da bude zapažen, ali cela panorama grada se vrti oko njegovih kupola.

Trideset i šest godina posle osvećenja, on još stoji kao ono što je bio zamišljen da bude. To u Skoplju nije mala stvar.