Küçük bir devletin tüm bütçesinden biraz değerli bir makine, hiç olmaması gereken yerde bitmiş olabilir. Amerikan hükümeti, Hollanda firması ASML'nin en gelişmiş çip üretim cihazlarından birinin Çin'e ulaşmış olabileceğini iddia ediyor - yıllardır yürürlükte olan ihracat yasaklarına aykırı şekilde. Şirket bunu kesinlikle reddediyor: Çin'de böyle bir makine yok, hiç olmadı da.

Tartışma, EUV litografisi denilen sistemler etrafında dönüyor - şu an dünyada en gelişmiş yarı iletkenler için gereken en ince devreleri basabilen tek sistemler bunlar. Bunlar olmadan birinci sınıf çip yok, en güçlü yapay zeka yok, herkesin koştuğu yarış yok. Bu yüzden Washington, Trump'ın ilk döneminden bu yana bu teknolojinin Çin'e satışını yasakladı. Makineyi kim kontrol ederse geleceği o kontrol eder - ABD ise bu makinenin Çin'in çıkarlarına hizmet etmesini istemiyor.

ABD Ticaret Bakanı Howard Lutnick, ASML yönetimine Washington'ın EUV sistemleriyle ilgili Çin'e giden bileşenler ve nakliye ekipmanlarına dair kanıtlara sahip olduğunu söyledi. Yalnız bu kanıtlar gösterilmedi - ne kamuoyuna ne ASML'nin kendisine. Piyasa değeri yaklaşık 700 milyar dolar olan Avrupa'nın en değerli halka açık şirketine yöneltilen, kanıtsız bir suçlama. Ağır bir iddia, hafifçe söylenmiş.

Ve buradaki riskler basit değil. ASML, 2026 gelirlerinin yaklaşık yüzde 20'sini Çin'deki yasal eski cihaz satışlarından elde etmeyi bekliyor. Bunu ispatlanmamış tek bir iddia yüzünden tehlikeye atmak birinci sınıf ticari sorumsuzluk olur - Eindhoven'daki hiçbir hissedar bunu imzalamaz. Bir ihracat yasağı diplomatik silaha dönüştüğünde soru yalnızca makinenin Çin'de olup olmadığı değil - oradadysa bu hikayeden kimin çıkar sağladığıdır.