Nje makine, me vlere pak me te larte se buxheti total i nje shteti te vogel, dyshohet se ka perfunduar aty ku nuk duhet kurre. Qeveria amerikane pretendon se nje nga pajisjet me te avancuara te kompanisë hollandeze ASML per prodhimin e cipeve mund te kete arritur ne Kine - ne kundershti me ndalimet e eksportit qe jane ne fuqi prej vitesh. Kompania e mohon kategorikisht: nje makine e tille nuk ekziston ne Kine, as s'ka ekzistuar kurre.

Mosmarrveshja perqendrohet rreth asaj qe quhet litografia EUV - sisteme qe ne momentin aktual jane te vetat ne bote te afta te stampojne qarqet me te holla te nevojshme per gjysme-perçueset me te avancuara. Pa to, nuk ka cipe te nivelit te larte, nuk ka inteligjence artificiale me te fuqishme, nuk ka gare pas te ciles te gjithe vraponin. Prandaj Washingtoni ndaloi shitjen e kesaj teknologjie ne Kine qe nga mandati i pare i Trumpit. Ai qe kontrollon makinen, kontrollon te ardhmen - dhe SHBA-ja nuk do qe kjo makine t'i sherbeje interesave kineze.

Sekretari amerikan i Tregëtisë Howard Lutnick i tha drejtuesve te ASML-it se Washingtoni zotëron deshmi per komponentë dhe pajisje transporti te lidhura me sistemet EUV qe kane shkuar drejt Kinës. Vetem ato deshmi nuk u treguan - as publikisht, as ne ASML vet. Akuze pa deshmi te bashkangjitura, drejtuar ndaj kompanise publike me te vlefshme te Europës, me kapitalizim tregu rreth 700 miliardë dollarë. Akuze serioze, thene pa menduar.

Dhe situata nuk eshte e thjeshte. ASML pret rreth 20 perqind te te ardhurave te vitit 2026 te vijnë nga shitjet e ligjshme te pajisjeve me te vjetra ne Kine. T'i vësh ne rrezik keto per shkak te nje pretendimi te pabazuar do te ishte marrezi komerciale e rendit te pare - dicka qe asnje aksioner ne Eindhoven nuk do ta firmuste. Kur nje ndalim eksporti behet arme diplomatike, pyetja nuk eshte vetem nese makina eshte ne Kine - por cilit i sherbejnë keto lajme nese rezulton se vertet eshte atje.