Една машина, вредна колку мал буџет на држава, наводно завршила онаму каде што не смее. Американската влада тврди дека еден од најнапредните уреди за изработка на чипови на холандската ASML можеби стигнал до Кина – спротивно на извозните забрани што важат со години. Компанијата го демантира тоа најкатегорично: таква машина во Кина нема, ниту некогаш имало.

Станува збор за таканаречената EUV литографија – системи што во моментов се единствените на светот способни да ги отпечатат најфините шеми потребни за најнапредните полупроводници. Без нив, нема врвни чипови, нема најсилна вештачка интелигенција, нема трката за која сите зборуваат. Токму затоа Вашингтон ја забрани продажбата на оваа технологија во Кина уште од првиот мандат на Трамп. Кој ја контролира машината, ја контролира иднината – а САД не сакаат таа машина да зборува кинески.

Американскиот министер за трговија Хауард Латник ги известил раководителите на ASML дека Вашингтон поседува докази за пратки на компоненти и опрема за транспорт поврзани со EUV што заминале кон Кина. Само што тие докази не се покажани – ниту јавно, ниту на самата ASML. Обвинение без приложен доказ, упатено до највредната јавна компанија во Европа, со пазарна вредност од околу 700 милијарди долари. Тешко обвинение, лесно фрлено.

А тука сметката едноставно не се поклопува. ASML очекува околу 20 проценти од приходите за 2026 година да дојдат од легално дозволена продажба на постари уреди во Кина. Да го стави на коцка тој постојан, чист приход заради една нелегална испорака би било комерцијална глупост од прв ред – нешто што ниту еден сметководител во Ајндховен не би го потпишал. Кога една забрана се претвора во дипломатско оружје, прашањето не е само дали машината е во Кина, туку кому му одговара приказната дека можеби е таму.