Müdürler değiştirildi. Düzenleyici kurum devralmayı henüz onaylamadı. Bu sıralama, hikâyenin tamamı.

Portekizli „Alpac Capital” şirketi, Adria News Network'ün medya kuruluşlarını devraldı - N1 ve Nova S televizyonları, Nova.rs portalı, „Danas” günlük gazetesi ve „Radar” haftalık dergisi. Bunlar, Sırbistan'da yıllardır iktidara eleştirel yaklaşan yayın kuruluşlarının ta kendisi. Satıldıkları haberi başlı başına büyük. Ama bunu alarma dönüştüren şey, Sırbistan ticaret sicilinde eski müdürlerin ve yasal temsilcilerin çoktan değiştirilmiş olması; yerlerine temsilci olarak „Alpac Capital”ın genel müdürü Pedro Vargas David girdi.

Önce kontrol, sonra izin

Lüksemburg'un bağımsız görsel-işitsel medya otoritesi (ALIA), işlemin henüz onaylanmadığını ve ANN üzerindeki kontrol değişikliğinin değerlendirme sürecinin sürdüğünü doğruladı. Yani yeni sahip tepedeki insanları değiştirirken, bunu yapıp yapamayacağını değerlendirecek kurum hâlâ düşünüyor.

Sırbistan Bağımsız Gazeteciler Derneği (NUNS) bunu olduğu gibi adlandırdı - düzenleyici süreç tamamlanmadan gerçekleştirilen yönetim değişiklikleri konusunda ciddi endişe. İfadeleri dikkatli ve tam da bu yüzden ağır: sürecin sonuna varılmadan yönetim yapılarının değişmesi, medya üzerindeki fiilî kontrolün yetkili organlar değerlendirmeyi bitirmeden kurulup kurulmadığı sorusunu açıyor.

Bin kişi ve tek bir imza

ANN'de bölge genelinde binden fazla kişi çalışıyor. Yayın kuruluşlarının sendikaları, yeni müdürle acil bir toplantı ve yayın politikasına müdahale edilmeyeceğine, editörlerle gazetecilerin mesleki konumlarının tehlikeye atılmayacağına dair yazılı güvence talep etti bile. İşini değiştirmeyeceklerini sana kâğıda yazmalarını istemek, kimsenin kendini güvende hissettiğinde yapmadığı bir taleptir.

Endişe soyut değil. Aynı fon 2022'de „Euronews”u devralmıştı ve devralmanın ardından işten çıkarma ve yeniden yapılanma planı geldi. Belgrad, Zagreb ve Saraybosna'daki gazeteciler bunu ezbere biliyor ve o virajın nasıl göründüğünü kimsenin onlara anlatmasına ihtiyaçları yok.

Portekiz adının arkasında kim var

Hikâye burada kurumsal olmaktan çıkıyor. Sırbistan'daki medya daha önce, Pedro Vargas David ve icra ortağı Luis Santos'un Macaristan ve Sırbistan'daki üst düzey siyasi çevrelere yakın kişilerle ilişkilendirildiğini yazmıştı - Macaristan Başbakanı Viktor Orbán ve tam da bu yayın kuruluşlarının eleştirel haberciliğine karşı tahammülsüzlüğünü gizlemeyen Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić ile bağlantılı.

Bunların hiçbiri mahkemece tespit edilmiş değil ve öyleymiş gibi sunulmamalı. Ama örüntü Balkanların her yerinde tanıdık: medya kapatılmaz, satın alınır. Editörü almaya polis gelmez, sözleşmeyle bir sahip gelir. Sonuç nihayetinde aynı, sadece artık bir fatura var.

Bunun neden yalnızca Sırbistan meselesi olmadığı

Avrupa Medya Özgürlüğü Yasası (EMFA), medya yoğunlaşmalarında piyasa boyutunun yanı sıra medya çoğulculuğu ve editoryal bağımsızlık üzerindeki etkinin de değerlendirilmesini öngörüyor. ALIA'nın görüşü tam da bu yüzden bir formalite değil - Avrupa kuralının gerçek sermaye ve gerçek siyasi bağlantılarla çarpıştığında işleyip işlemediğinin testi.

N1 ve Nova S yalnızca Sırbistan'da izlenmiyor. O yayın kuruluşları bütün bölgenin haber alanının parçası ve haberleri Üsküp'te de okunuyor. Balkanlardaki en büyük eleştirel ağın yayın çizgisi sicildeki tek bir değişiklikle değişebiliyorsa, „izlediğin haberler kimin” sorusu artık akademik değildir.