Директорите се сменети. Регулаторот сè уште не го одобрил преземањето. Тој редослед е целата приказна.

Португалската компанија „Алпак капитал” ги презеде медиумите на Adria News Network – телевизиите Н1 и Нова С, порталот Nova.rs, дневниот весник „Данас” и неделникот „Радар”. Тоа се токму оние редакции во Србија што со години известуваат критички за власта. Веста дека тие се продадени сама по себе е крупна. Но она што ја претвора во алармна е дека, според српскиот регистар на стопански субјекти, веќе се сменети дотогашните директори и законски застапници, а на нивно место како застапник влезе главниот директор на „Алпак капитал”, Педро Варгас Давид.

Прво контролата, потоа дозволата

Луксембуршката независна управа за аудиовизуелни медиуми (АЛИА) потврди дека трансакцијата уште не е одобрена и дека постапката за оценка на промената на контролата над ANN е сè уште во тек. Значи новиот сопственик ги менува луѓето на врвот додека телото што треба да процени дали смее да ги менува сè уште размислува.

Независното здружение на новинарите на Србија (НУНС) го нарече тоа она што е – сериозна загриженост поради промените во управувањето, спроведени пред да заврши регулаторната постапка. Нивната формулација е внимателна и токму затоа тешка: промените на управувачките структури пред крајот на постапката отвораат прашање дали фактичката контрола над медиумите се воспоставува пред надлежните тела воопшто да ја завршат проценката.

Илјада луѓе и еден потпис

Во ANN низ регионот работат над илјада луѓе. Синдикатите на редакциите веќе побараа итна средба со новиот директор и писмени гаранции дека нема да има мешање во уредувачката политика ниту загрозување на професионалните позиции на уредниците и новинарите. Барањето да ти напишат на хартија дека нема да ти ја менуваат работата е барање што никој не го поставува кога се чувствува сигурно.

Загриженоста не е апстрактна. Истиот фонд во 2022 година го презеде „Јуронјуз”, а по преземањето следеше план за отпуштања и реорганизација. Новинарите во Белград, Загреб и Сараево тоа го знаат напамет и не им треба никој да им објаснува како изгледа таа кривина.

Кој стои зад португалското име

Тука приказната престанува да биде корпоративна. Медиумите во Србија претходно пишуваа дека Педро Варгас Давид и извршниот партнер Луис Сантос се доведуваат во врска со луѓе блиски до високи политички кругови во Унгарија и во Србија – поврзани со унгарскиот премиер Виктор Орбан и со српскиот претседател Александар Вучиќ, кој и не крие нетрпеливост кон критичкото известување на токму овие редакции.

Ништо од тоа не е судски утврдено и не треба да се прикажува како да е. Но моделот е препознатлив насекаде на Балканот: медиумите не се затвораат, тие се купуваат. Не доаѓа полиција по уредникот, доаѓа сопственик со договор. Резултатот на крајот е ист, само што има фактура.

Зошто ова не е само српска работа

Европскиот акт за слобода на медиумите (ЕМФА) предвидува дека при медиумски концентрации, покрај пазарниот аспект, се проценува и влијанието врз медиумскиот плурализам и уредувачката независност. Токму затоа мислењето на АЛИА не е формалност – тоа е тестот дали европското правило воопшто работи кога ќе се судри со реален капитал и реални политички врски.

Н1 и Нова С не се гледаат само во Србија. Тие редакции се дел од информативниот простор на цел регион, а нивното известување го читаат и во Скопје. Ако уредувачката линија на најголемата критичка мрежа на Балканот се менува со една промена во регистарот, прашањето „кој ги поседува вестите што ги гледаш” не е повеќе академско.