Drejtorët janë shkarkuar. Rregullatori ende nuk e ka miratuar marrjen. Ky radhitje është e gjithë historia.

Kompania portugeze „Alpac kapital” mori mediat e Adria News Network - televizionet N1 dhe Nova S, portalin Nova.rs, gazetën ditore „Danas” dhe javoren „Radar”. Këto janë pikërisht ato redaksi në Serbi që me vite raportojnë në mënyrë kritike për pushtetin. Lajmi se ato janë shitur është vetvetiu i madh. Por ajo që e kthen në alarmues është se, sipas regjistrit serb të subjekteve afariste, tashmë janë shkarkuar drejtorët dhe përfaqësuesit ligjorë të deriatëhershëm, ndërsa në vend të tyre si përfaqësues hyri drejtori i përgjithshëm i „Alpac kapital”, Pedro Vargas David.

Së pari kontrolli, pastaj leja

Autoriteti i pavarur luksemburgas për mediat audiovizive (ALIA) konfirmoi se transaksioni ende nuk është miratuar dhe se procedura për vlerësimin e ndryshimit të kontrollit mbi ANN është ende në rrjedhë. Pra, pronari i ri i ndryshon njerëzit në krye ndërsa trupi që duhet të vlerësojë a guxon t'i ndryshojë, ende po mendon.

Shoqata e Pavarur e Gazetarëve të Serbisë (NUNS) e quajti atë çfarë është - shqetësim serioz për ndryshimet në drejtim, të zbatuara para se të përfundojë procedura rregullatore. Formulimi i tyre është i kujdesshëm dhe pikërisht prandaj i rëndë: ndryshimet e strukturave drejtuese para përfundimit të procedurës hapin pyetjen nëse kontrolli faktik mbi mediat vendoset para se organet kompetente ta përfundojnë fare vlerësimin.

Një mijë njerëz dhe një nënshkrim

Në ANN nëpër rajon punojnë mbi një mijë veta. Sindikatat e redaksive tashmë kërkuan takim urgjent me drejtorin e ri dhe garanci me shkrim se nuk do të ketë ndërhyrje në politikën redaktoriale as rrezikim të pozitave profesionale të redaktorëve dhe gazetarëve. Kërkesa që të ta shkruajnë në letër se nuk do të ta ndryshojnë punën është kërkesë që askush nuk e bën kur ndihet i sigurt.

Shqetësimi nuk është abstrakt. I njëjti fond në vitin 2022 mori „Euronews”, ndërsa pas marrjes pasoi plan për shkarkime dhe riorganizim. Gazetarët në Beograd, Zagreb dhe Sarajevë e dinë këtë përmendsh dhe nuk u duhet askush t'u shpjegojë si duket ajo kthesë.

Kush qëndron pas emrit portugez

Këtu historia pushon së qeni korporative. Mediat në Serbi më parë shkruanin se Pedro Vargas David dhe partneri ekzekutiv Luis Santos lidhen me njerëz të afërt me qarqe të larta politike në Hungari dhe në Serbi - të lidhur me kryeministrin hungarez Viktor Orban dhe me presidentin serb Aleksandar Vuçiq, i cili as nuk e fsheh mospërballimin ndaj raportimit kritik të pikërisht këtyre redaksive.

Asgjë nga kjo nuk është vërtetuar gjyqësisht dhe nuk duhet paraqitur sikur të jetë. Por modeli është i njohur kudo në Ballkan: mediat nuk mbyllen, ato blihen. Nuk vjen policia te kryeredaktori, vjen pronari me kontratë. Rezultati në fund është i njëjti, vetëm se ka faturë.

Pse kjo nuk është vetëm punë serbe

Akti Evropian për Lirinë e Mediave (EMFA) parashikon që te përqendrimet mediatike, përveç aspektit të tregut, vlerësohet edhe ndikimi mbi pluralizmin mediatik dhe pavarësinë redaktoriale. Pikërisht prandaj mendimi i ALIA-s nuk është formalitet - ai është testi nëse rregulla evropiane funksionon fare kur përplaset me kapital real dhe lidhje reale politike.

N1 dhe Nova S nuk shihen vetëm në Serbi. Ato redaksi janë pjesë e hapësirës informative të gjithë rajonit, ndërsa raportimin e tyre e lexojnë edhe në Shkup. Nëse linja redaktoriale e rrjetit më të madh kritik në Ballkan ndryshohet me një ndryshim në regjistër, pyetja „kush i zotëron lajmet që i shikon” nuk është më akademike.