Makedonya 20 yıl önce, her vatandaşa kurumların onun parasını nasıl harcadığını sorma hakkı veren bir yasa çıkardı. Yirmi yıl sonra, Kamusal Nitelikteki Bilgilere Serbest Erişim Hakkını Koruma Ajansı bu yıldönümünü Uluslararası Bilgiye Erişim Günü ile birlikte kutladı. Etkinlikte güvenden söz edildi. Orada duyulan rakamlar ise başka bir şey inşa ediyor: huzursuzluk.

Makedon kurumları bilgiye erişim göstergelerinin yaklaşık yarısını karşılıyor. Bir talebe yanıt vermek için bölgedeki en uzun süre olan 20 günleri var - ve bu süreyi çok sık aşıyorlar. Yanıt vermek yerine çoğu zaman susup itirazı bekliyorlar.

Metamorfozis'in rakamları. Metamorfozis Vakfı'nın son ölçümüne göre yürütme erkinde erişilebilirlik en düşük puan alan alan: göstergelerin yüzde 48,79'u karşılanıyor, bu da önceki yüzde 54,18'e göre yaklaşık beş puanlık bir düşüş. Yerel düzeyde durum daha da kötü: belediyeler göstergelerin yalnızca yüzde 33,6'sını karşılıyor ve 81 yerel yönetim biriminden sadece 50'si yasal süre içinde yanıt verdi. Bir önceki yıl bu sayı 62'ydi.

Parlak noktalar da var. Bölgesel açıklık endeksinde hükümet bölgenin en açık hükümeti, meclis Karadağ'ın ardından ikinci, Kriva Palanka ise ülkenin en açık belediyesi. Listenin en altında spor ve siyasi sistem bakanlıkları ile Bogovinye, Studeniçani ve Lozovo belediyeleri yer alıyor.

Ajans Müdürü Petar Gaydov, kurumların genel olarak bu hakka saygı gösterdiğini söylüyor ve olumlu örnek olarak Demir Hisar, Vinitsa ve Savunma Bakanlığı'nı gösterdi. Bu yıl Ajansa, çoğu sivil toplum kuruluşlarından ve vatandaşlardan olmak üzere 334 itiraz yapıldı. Gaydov'un kabul ettiği genel sorun, bazı kurumların "sessizliği" - ancak ona göre bilgi sonunda çoğunlukla veriliyor, sadece süre dolduktan sonra ya da itiraz süreci devam ederken.

Meselenin özü de tam burada. Süre dolduktan ve itiraz edildikten sonra gelen bilgi şeffaflık değil, sabırdır. Metamorfozis'ten Dançe Danilovska-Baydevska, "Bilgi talep etme hakkından, bilginin sana açık olması hakkına geçmemiz gerekiyor," dedi. Ona göre vatandaş ne kadar kamu parası harcandığını ve sözleşmeyi kimin imzaladığını sormak zorunda kalmamalı - bu bilgiler yayımlanmalı, hem de "şeklen yayımlanmış ama pratikte kimsenin arama ya da analiz yapamadığı yüz sayfalık taranmış bir belge olarak değil".

İsveç Büyükelçisi Ola Sollström, Avrupa'da bilgi edinme özgürlüğü yasasını ilk çıkaran ülkenin İsveç olduğunu hatırlattı. İsviçre Büyükelçisi Christoph Sommer ise erişimin standart olması, istisnaların ancak olağanüstü bir neden olduğunda yapılması gerektiğini söyledi. 20 yıl sonra Makedonya için soru basit: bilme hakkı ne zaman itirazla kazanılan bir savaş olmaktan çıkacak?