İsviçre, nihayet Josef Mengele'ye ait gizli belgeleri açıyor - Auschwitz'teki SS doktor-askeri, „Ölüm Meleği" olarak bilinen. Belgeler 2071'e kadar kapalıydı, „ulusal güvenlik" gerekçesiyle. Tarihçilerin baskısı ve mahkeme süreci sonrasında, artık serbest bırakılacaklar. Soru şu - hangi koşullarda ve ne kadar sansürlenecekler?

Mengele 20. yüzyılın en tanınmış savaş suçlularından biriydi. Auschwitz'te kimin doğrudan gaz odalarına gönderileceğine, kimin tıbbi deneyleri için „seçileceğine" karar veriyordu - özellikle çocuklar ve ikizler. Auschwitz'te yaklaşık 1,1 milyon insan öldü, çoğunluğu Yahudi. Hiçbir zaman tutuklanmadı ve mahkeme önüne çıkmadı - 1979'da Brezilya'da sahte adla öldü, ancak 1992'de DNA analiziyle teşhis edildi.

İsviçre'deki varlığının kanıtlarını tarihçiler Regula Bochsler ve Gerard Wettstein buldu. Wettstein mahkemeye gitti, kitle fonlama kampanyası açtı ve dava masrafları için 18.000 İsviçre frangı topladı. Kanıtlar şunlar: Mengele 1956'da oğluyla İsviçre Alpleri'nde kayak yaptı. Eşi 1961'de Zürih'te, uluslararası havalimanı yakınında bir daire kiraladı. O sırada Avusturya istihbarat servisi İsviçreli meslektaşlarını Mengele'nin sahte kimlikle yolculuk ettiği konusunda uyardı. Polis daireyi takip etti.

Ve buna rağmen - hiçbir şey. Hiç kimse müdahale etmedi. Bu, daha büyük bir soruyu ortaya çıkaran bir senaryo: İsviçre yetkilileri bilerek mi başka yöne baktı? Yoksa bir polis operasyonuyla sonuçlanabilecek bilgilere erişim sistematik olarak mı engellendi? Tarihçiler şimdi belgeler serbest bırakılırken „ağır şekilde sansürlenecekleri"nden korkuyor.

Balkan kamuoyu için bu sadece tarih değil. En tarafsız kurumların bile bir bedeli olduğunun, özellikle para, kimlik ve „rejim dostlarının" korunması söz konusu olduğunda, sessiz bir hatırlatıcı. Balkanlar kaç yıl boyunca savaş suçlularını tarafsız ülkelere sürdü - ve aynı kurumlar kaç yıl bunun „farkında olmadıklarını" iddia etti? İsviçre şimdi açılıyor - ama soru şu: bir şey mi göreceğiz, yoksa mürekkep mi?