Sllovenia sot voton në katër referendume, ndërsa maqedonasit pa pasaportë sllovene e kanë humbur tashmë të drejtën e votës në zgjedhjet lokale

Rreth 1,7 milionë votues sllovenë sot dalin në katër referendume njëkohësisht. Vetëm njëri prej tyre është detyrues. Tre të tjerët janë këshillues: qeveria dhe parlamenti nuk janë të detyruar ta respektojnë rezultatin, nuk ka kuorum, ndërsa vendos shumica e thjeshtë e votave të vlefshme. Me fjalë të tjera, tre barometra politikë që pushteti i porositi vetë për vete.

Pyetja që i prek maqedonasit

Pyetja e katërt është juridikisht më e çuditshmja - dhe për lexuesin maqedonas më interesantja. Ka të bëjë me ndryshimin e ligjit për zgjedhjet lokale, me të cilin shtetasit e vendeve të treta me qëndrim të përhershëm në Slloveni humbin të drejtën e votës në zgjedhjet lokale, një e drejtë që e kishin që nga viti 2002. Në praktikë, bëhet fjalë kryesisht për shtetas të Bosnjë e Hercegovinës, Serbisë, Malit të Zi dhe Maqedonisë.

E çuditshme është se ligji tashmë është votuar dhe është në fuqi që nga 2 shtatori. Opozita pohon se një referendum këshillues për diçka që tashmë është vendosur është antikushtetues, sepse ligji lejon një referendum të tillë para se parlamenti të vendosë përfundimisht, e jo pas. Gjykata Kushtetuese e refuzoi kërkesën e opozitës për pezullim të përkohshëm, kështu që në zgjedhjet lokale në nëntor nuk do të mund të votojnë rreth 104.000 shtetas të vendeve të treta.

Shifrat e relativizojnë dramën. Në vitin 2022 votuan 7.354 votues të tillë - më pak se një për qind (0,84 për qind) e të gjitha votave. Deputeti i SDS-së në pushtet, Andrej Kosi, si arsye përmend rritjen e numrit të të huajve nga viti 2002 e deri sot dhe problemin me regjistrimet fiktive të vendbanimit. Kryeministri Janez Jansha thotë se është „krejtësisht normale“ që dikush që nuk është shtetas, e ka ardhur përkohësisht për të punuar diçka, të mos vendosë se kush do ta drejtojë politikën komunale.

Vetëm se ligji nuk i godet punëtorët e përkohshëm, por njerëzit me qëndrim të përhershëm. A është vërtet „i përkohshëm“ dikush që jeton prej vitesh në një komunë?

I vetmi detyrues: „kundër policisë politike“

Referendumi legjislativ ka të bëjë me ndryshimet e ligjit për hetimin parlamentar, të votuara më 26 maj. Shoqatat qytetare, me mbështetjen e opozitës, mblodhën 40.000 nënshkrime. Pohojnë se ndryshimet e heqin mbrojtjen ligjore të qytetarëve dhe u japin politikanëve shumë pushtet për të gërmuar në privatësinë e të tjerëve. Fushatën e zhvillojnë me sloganin „kundër policisë politike“.

Jansha përgjigjet se komisionet hetimore hetojnë vetëm funksionarë politikë: „Ky nuk është ndonjë organ që do të gërmonte nëpër mesazhe SMS, sepse edhe sikur të donin, nuk kanë mundësi teknike.“ Kundër ligjit u deklaruan edhe dy ish-presidentë, Danilo Tirk dhe Milan Kuçan.

Që ligji të bjerë, duhet të plotësohen dy kushte: shumica e atyre që dalin duhet të votojnë kundër dhe votat „kundër“ duhet të jenë të paktën 20 për qind e të gjithë votuesve në vend - rreth 340.000 njerëz. Sondazhi i „Medianës“ tregon 36,9 për qind për ligjin dhe 28,8 për qind kundër, ndërsa deri në 27,5 për qind ende nuk e dinë. Interesimi është i madh: në tri ditët e votimit të parakohshëm votuan 75.401 votues, ose 4,44 për qind e të regjistruarve - më shumë se dyfish krahasuar me referendumin për përfundimin vullnetar të asistuar të jetës.

Televizioni dhe ndihma sociale

Pyetja e dytë është nëse duhet të hiqet pajtimi i detyrueshëm për RTV Slloveninë. Jansha pohon se tani e paguajnë edhe ata që nuk e shikojnë televizionin dhe e quan „trumbetë e opsionit politik të ekstremit të majtë“. Sindikata e gazetarëve përgjigjet se nuk bëhet fjalë për 14 euro, por për atë se „kush do të vendosë në të ardhmen çfarë shikoni, dëgjoni, lexoni“. Sondazhi është në anën e heqjes: 52 për qind për, 37,1 për qind kundër.

Pyetja e tretë është nëse ndihma sociale për të aftët për punë duhet të kushtëzohet me punë në dobi të përgjithshme. Në korrik ndihmë merrnin 68.382 persona. Aleksander Rebershek nga NSi këtë e përmbledh me fjalinë se një njeriu të shëndetshëm i duhet punë, e jo ndihmë sociale. Eksperja e punës sociale Vesna Leskoshek pyetjen e quan „joshëse dhe manipuluese“. Rezultati është pothuajse i sigurt - 70 për qind e të anketuarve janë për.

Testi i parë i vërtetë për Janshën

Votimi i sotëm është testi i parë i madh për qeverinë që lindi në mënyrë të pazakontë. Në zgjedhjet parlamentare në mars, më shumë vota mori Lëvizja Liria e kryeministrit të atëhershëm Robert Golob (28,66 për qind), ndërsa SDS ishte menjëherë pas tij me 27,88 për qind. Megjithatë, qeverinë e formoi Jansha. Golobi i ftoi votuesit të votojnë kundër në të katër pyetjet, ndërsa koalicioni bën thirrje për „për“.

Maqedonasit pa shtetësi sllovene, në çdo rast, në zgjedhjet lokale të nëntorit do të jenë vetëm publik. Vendimi për ta tashmë është marrë - vota e sotme vetëm do të tregojë sa sllovenë qëndrojnë pas tij.