Загадувањето во Скопје е преполовено за 10 години, а Лисиче лани имало 104 дена со загаден воздух – законот дозволува 35

Две вести за воздухот во Скопје стигнаа истовремено и не се согласуваат. Првата: од 2015 до 2025 година средногодишното загадување во Скопје е намалено за околу 50 отсто, рекоа на тркалезна маса на Организацијата на потрошувачи на Македонија. Втората, од извештајот на Институтот за јавно здравје за 2025 година: мерната станица во Лисиче лани забележала 104 дена со надмината дозволена концентрација на ПМ10 честички. Законот дозволува 35.

Обете се точни. И токму тоа е проблемот.

Подобро не значи безбедно

Центар имал 101 загаден ден, кај Ректоратот 78, Карпош 59, Гази Баба 58. Ниту една од овие скопски мерни станици не останала под законскиот максимум. Најлошо во државата лани било во Струмица – 108 дена, а над 100 имале и Кичево и Кавадарци.

Кај ситните ПМ2.5 честички, оние што навлегуваат длабоко во белите дробови и го оптоваруваат срцето, бројките се уште потешки. Просечната годишна концентрација во Лисиче била 27,78 микрограми на кубен метар, во Карпош 26,60, во Центар 25,58. Светската здравствена организација препорачува најмногу 5. Тоа е над пет пати повеќе.

Според проценката на ИЈЗ, во периодот 2022-2024 година долготрајната изложеност на ПМ2.5 над препораките на СЗО е одговорна за околу 2.974 смртни случаи годишно – 14,3 отсто од вкупната смртност. Приближно секој седми починат во тие години.

Што работело

Машинскиот инженер Андреј Стојковски како главна мерка ја издвојува субвенцијата за инвертер-клими, со која печките на дрва и котлите на цврсто гориво се заменуваат. Тој вели дека анализите не можат точно да покажат која мерка колку придонела, но очекува ефект од 100-те нови автобуси и од брзиот автобуски превоз БРТ. Градоначалникот Орце Ѓорѓиевски вели дека за Линија 1 на БРТ веќе е започната претквалификација на изведувачи. Од ОПМ бараат проширување на централното греење, повеќе зеленило и велосипедски патеки.

Стојковски потсети и на она што Скопје го знае напамет: котлина опкружена со планини, температурни инверзии во зима, пикови наутро и навечер кога се палат печките. Градот пред грејната сезона набавува шест нови станици за мерење на ПМ10 и ПМ2.5.

Половина помалку загадување е напредок што треба да се признае. Но ако по десет години мерки повеќе од секој четврти ден во Лисиче е над законската граница, колку години уште до воздух што само го дишеш – без да броиш денови?