1 мај се слави низ светот како Меѓународен ден на трудот. Денес многумина тоа го паметат како слободен ден за роштилј и шетка. Историски, тоа е ден за луѓе кои изгубиле животи борејќи се за нешто што денес го сметаме самооправдано: осум часа работа.

1886 година. Чикаго. Десетици илјади работници излегле на улица. Барањето: осумчасовен работен ден. Парола: „три осмици” – осум часа работа, осум часа одмор, осум часа слободно. Тоа во тогашната Америка беше радикална идеја. Капиталистите им давале на работниците по 12 до 14 часа дневно, шест дена в неделата.

Протестите траеле неколку дена. На 4 и 5 мај, полицијата брутално ги разби. Најмалку шест мртви. Околу 50 повредени. Не на „крвав” 1 мај – на 3, 4, 5 мај, во денови кои историјата ги собра под едно име.

Одговор на овие настани, во 1889 година во Париз, на Основачкиот конгрес на Втората интернационала, беше донесена одлука: 1 мај да се одбележи како Меѓународен ден на работниците. Во 1891-та во Брисел, денот беше формално прогласен за празник на работничката солидарност.

Денеска во Македонија, 1 мај е државен и неработен ден. Излети, скара, пиво. Тоа е добро. Но се запира на тоа. Поракатат „работничките права не се подарени” – е стара. Денес работниците имаат права на лист, но во практика често тие се на нелекторираниот терен на работодавачот. Договори со „пробни периоди” по 12 месеци. Прекувремена работа без надомест. Отпуштања без објаснување.

Кога се потсетуваме на Чикаго 1886 – не за да го славиме минатото, туку за да признаеме дека тоа што го имаме не е дадено. Е изборено. И ако престанеме да го браниме, не се враќа само така. Можат да си одат – и работниците кои не се подготвени да заминат на улица за нив.