На денешен ден, пред точно 35 години, беше убиен Сашко Гешовски – 19-годишен војник на ЈНА од Кавадарци, кој стоеше на стража пред Воената команда во Сплит. Маскиран напаѓач испука четири куршуми. Сашко падна како прва жртва на југословенската војна, а тој ден почна нешто што Балканот ќе го носи децении.

Тој беше уште дете. Роден во 1971 година, во армија влезе во октомври 1990 – касарната „Драчевац” во Сплит. Требаше во септември 1991 да си заврши со службата и да си се врати дома. Не дочека.

На неговиот погреб во Кавадарци дојдоа повеќе од 20.000 луѓе. Граѓаните излегоа и на масовни протести. Македонија никогаш не учествуваше во војната која потоа го разнесе целиот југословенски простор – но Македонија ја плати првата цена.

Денес во Кавадарци положија цвеќе делегации, ветерански организации, локалните власти, припадниците на Армијата. Постои чешма во негова чест. Постои кружен тек со неговото име. Постои гроб што градот никогаш не го заборави.

Но прашањето што секоја годишнина се поставува, а никогаш не добива одговор: кој беше тој маскиран напаѓач? По 35 години, никаде не постои осуден за смртта на Сашко. Случајот спие во некој сплитски архив. Ниту Хрватска, ниту Македонија не покажале посебен интерес да го разрешат.

Тоа е цената на „архивирана историја” – кога една жртва станува бројка во статистика, а не име со одговор. Сашко не е симбол на распадот на Југославија само затоа што загина прв. Тој е симбол и на тоа како нашите институции работат со своите мртви – со цвеќе еднаш годишно, и со заборав 364 дена.

Триесет и пет години се многу. Но за оние кои изгубија свој, тие години можеби траеле само еден ден.