ИРЛ , „Независни“ со 180.000 евра од МРТ? Каде завршува истражувачкото новинарство, а почнува зависноста од пари?

Организацијата ИСТРАЖУВАЧКА РЕПОРТЕРСКА ЛАБОРАТОРИЈА МАКЕДОНИЈА (ИРЛ) јавно објавува дека била создадена поради потребата од „независна платформа“ ослободена од политички и корпоративни влијанија. Но, кога медиум или организација што се претставува како независна добива огромни суми јавни пари, во случајов 180.000 евра од Македонска радио телевизија, логично е да се постави прашањето – колку навистина останува од таа независност?

Дополнително внимание предизвикува и фактот што самите наведуваат дека се формирани во 2017 година со поддршка на „Меѓународниот проект за известување за организиран криминал и корупција“ – меѓународна организација чиј партнер во Македонија е токму ИРЛ. Тоа отвора уште повеќе прашања: колку странски грантови и донации добиле низ годините, од кого, за кои цели и дали јавноста има целосен увид во тие финансиски текови?

Граѓаните имаат право да знаат: како е избрана токму оваа организација, по кои критериуми, за какви проекти и со каков јавен интерес? Дали постоела конкуренција? Дали имало јавен повик? И што точно добила јавноста за тие пари?

Кога некој медиум или организација гради имиџ на апсолутна независност, а истовремено користи значителни јавни и донаторски средства, тогаш транспарентноста мора да биде максимална. Во спротивно, довербата се претвора во сомнеж.

Во држава каде што новинарството треба да биде коректив на системот, јавноста очекува јасни одговори, а не декларативни пароли за независност. Бидејќи независност не се докажува со слогани, туку со целосна финансиска транспарентност и еднаков однос кон сите центри на моќ.

Откако во јавноста се отвори темата за финансиските средства што ги добивала ИСТРАЖУВАЧКА РЕПОРТЕРСКА ЛАБОРАТОРИЈА МАКЕДОНИЈА (ИРЛ), сосема природно е граѓаните да почнат да поставуваат и потешки прашања. Ако организација која се претставува како целосно независна добива значителни средства од јавни институции, но и од странски организации и фондови, тогаш јавноста има право да бара целосна транспарентност.

Денес веќе секој граѓанин може слободно да праша: дали дел од проектите и истражувањата на ИРЛ биле нарачани, насочувани или финансиски мотивирани од одредени центри на моќ? Кој ги поставува приоритетите? Кој одлучува кои теми ќе бидат „големи истражувања“, а кои никогаш нема да се отворат?

Овие прашања не се напад врз новинарството, туку суштински дел од демократската контрола. Особено кога станува збор за организации што со години градат имиџ на морален и професионален авторитет во општеството.