Според најновите европски податоци за квалитетот на воздухот, повеќе од 90 проценти од Европејците дишат воздух кој не ги исполнува стандардите на Светската здравствена организација. Северно-источниот италијански град Челе Месапика е на врвот на црната листа, со 117 микрограми PM2.5 на кубен метар. Торкиароло е на 113. Лимитот на ЕУ е 25. Лимитот на СЗО е 5.

Македонија? Во црвено. Меѓу деветте земји кои ги пречекоруваат прагот на ЕУ. Најмногу во индустриските подрачја.

Бројките за смртност зборуваат сами. Италија – 101 смрт на 100.000 жители од долгорочна изложеност на PM2.5. Шпанија – 41. Франција – 34. Германија – 37. Албанија, Бугарија, Грција, Романија и Македонија се групираат во истиот „премин” зад Италија.

Тоа значи едно: Балканот заедно со Јужна Италија се „европската белодробна криза”. Земјите со најголема смртност од загаден воздух се токму оние кои најмалку зборуваат за тоа во политичкиот дискурс.

Што ја создава оваа смртоносна супа? Согорувањето на биомаса (огнено греење со дрва), издувните гасови од возила, рафинериите, цементарите, и согорувањето на фосилните горива. Зимата работи против нас – нискиот температурен инверзија ги задржува честичките над градовите.

Скопје секоја зима е во топ 5 на најзагадените градови во светот – од декември до март. Битола, Тетово, Кичево го следат. Но проблемот не е „зимски”. Тој е целогодишен. Само што во топлата половина на годината живее под радарот.

Зошто во Италија смртноста е толку висока, а сепак нема политичка реакција? Истото прашање важи и за нас. Загадениот воздух убива тивко – не во една ноќ како пожар, не на улица како сообраќајка. Тој убива со 10 години рак на белите дробови, со 15 години хронична опструктивна белодробна болест, со 20 години срцеви проблеми.

Тоа не личи на криза. Тоа личи на „староста”. Затоа политичарите не реагираат – бидејќи никој не може да тврди дека неговиот дедо умрел „од воздух”.

А податоците велат – умрел. Заедно со 100 други од 100.000.

Сред цела Европа Балканот е во црвено. Италија ги предводи статистиките. А ние? Ние секоја зима очекуваме „природата” сама да го расчисти проблемот – на јужен ветер, или на снег. Како да не сме земја со буџет за заштита на животната средина.

Прашањето е едноставно. Колку смрти треба да се случат во градовите од Скопје до Битола за да се сфати дека загаден воздух не е „зимско прашање” – туку постојан, континуиран, и нерешен проблем на сите кои земаат пари да го „решаваат”?