Реформата што требаше да обезбеди подобри пензии се покажува како стапица за оние што најмногу веруваа во неа. Гувернерот на Народната банка Трајко Славески предупредува дека дури 70 до 80 проценти од осигурениците во вториот пензиски столб, кога ќе се пензионираат, нема да достигнат ни минимална пензија – и ќе мора да бараат спас во државниот фонд ПИОМ.

Како се стигна дотука? Кога вториот столб беше воведен во 2000-та, под притисок на Светската банка, една третина од пензиските придонеси беа пренасочени од ПИОМ кон приватните пензиски друштва. „Една третина од средствата што се уплаќаа во ПИОМ отидоа кај приватните пензиски компании”, вели Славески. Резултатот ќе почне да се чувствува околу 2030-2032 година, кога првите ќе тргнат во пензија преку овој систем.

Бројките зад приватните фондови се поразителни. Само во првите девет месеци од 2024-та биле наплатени 11 милиони евра провизии, од кои околу 5 милиони чиста добивка – профитна маржа над 50 проценти. Две третини од дефицитот на пензискиот систем, според гувернерот, потекнуваат токму од пренасочувањето кон вториот столб.

Ова веќе еднаш се случи во мали размери: во 2019-та, околу 16.500 предвремени пензионери од вториот столб беа вратени во ПИОМ заедно со придонеси од околу 40 милиони евра. Сега се очекува тоа да се повтори во многу поголем обем.

Поуката е горчлива и позната. Реформа спакувана како модерно решение, со ветувања за повисоки пензии, на крајот им наплати провизии на граѓаните и им остави пензии под минимум. А кога системот ќе пропадне, спасот повторно се бара во истата онаа држава што реформата требаше да ја растовари. Кој одговара за 26 години погрешна сметка – или, како обично, никој?