Има еден момент во судницата во Идризово што вреди повеќе од четири часа вкрстени прашања. Адвокатката на Гроздан Милковски, сопственикот на објектот во кој беше „Пулс“, се обидуваше да го одведе вештакот кон одговорот што ѝ треба: во 2012 година, кога го дала под закуп, зградата била производствен погон, безбедна и исправна. Вештакот потврди. Потоа дојде следното прашање, и одговорот што го расипа целиот конструкт.

„Согласно Законот за градење, барање за пренамена на објект треба да поднесе сопственикот за објектот“, кажа Горан Марковски, професор на Градежниот факултет при УКИМ и еден од најважните сведоци на обвинението. Сопственикот. Не закупецот. Не оној што внесувал полиуретански сунѓер под таванот. Оној чие име е на хартијата.

Внатрешниот договор не е закон

Одбраната се обиде да го заобиколи тоа со договорот за закуп, во кој има член што вели дека потребните документи за дејноста ги обезбедува закупецот. Марковски не се помери. Меѓусебните договори, усни или писмени, не важат наспроти Законот за градење. „Врз основа на тој нивен интерен договор општината не може да издаде одобрение, мора или полномошно или сопственикот лично“, рече вештакот.

Тоа е клучот на целата постапка, кажан во една реченица. Дваесет и еден човек може да си поделат одговорност на хартија, но државата признава само еден потпис. И тука станува јасно зошто прашањето кој морал да поднесе барање не е техникалија – тоа е разликата помеѓу објект што поминал контрола и објект во кој ниту еден инспектор не влегол.

Инспекторот што имал право и обврска

Вториот дел од вештачењето удира уште поблиску до институциите. На прашање дали градежен инспектор може да дејствува самостојно откако објектот е ставен во функција, без пријавени реконструкции, Марковски беше експлицитен: инспекторот не само што има право, туку и обврска да реагира и по изградбата, при секаква пренамена, доградба или менување.

„Судбината на објектите од издавање на дозвола за градба, па се до негово уривање е во надлежност на градежен инспектор, без разлика која дејност во него се врши“, нагласи вештакот. Меѓу обвинетите се и двајца општински градежни инспектори од Кочани.

За причината на пожарот вештачењето не се изјаснува, но за неговото ширење да: „Брзото ширење на пожарот е директна последица на изборот на несоодветни материјали за градба.“ Сунѓер за акустична изолација, во објект што никогаш не бил проектиран за дискотека.

Прашањата што не се поставуваат

Родителите на загинатите излегоа на пауза од рочиштето со изјава што ја кажува состојбата подобро од секој правен коментар. „Од денешното рочиште едно станува сè поочигледно: суштинските прашања како да се најтешки за поставување“, рече Александар Наунов. Место прецизни прашања кои ќе ги проверат наодите, слушале долги серии повторувања и враќања на веќе кажаното.

„Ние ќе седиме и ќе слушаме колку што треба, затоа што зад ова судење не стојат само купишта документи и вештачења – стојат 63 животи што завршија и семејства кои секој ден ги живеат последиците. Фактите се побиваат со факти, вештачењата со аргументи, а времето, очигледно, со прашања без крај“, додаде тој.

Обвинението го застапува тим од 15 јавни обвинители, постапката ја води судијката Дијана Груевска-Илиевска, а случајот е сè уште во доказна фаза. По распитот на градежните вештаци обвинителството треба да заврши со изведување на своите докази, па почнува одбраната. Следното рочиште е на 1 септември.

Судењето е нужно, и има смисла само ако од него излезе одговор кој е повеќе од распоред на потписи. Дотогаш вредно е да се задржи една реченица од денешното рочиште: обврската на градежниот инспектор не престанува кога зградата ќе биде изградена. Не престанала ниту тогаш кога погонот станал дискотека.