На плоштадот „Магнолија“ во Битола Македонскиот центар за климатски промени одржа Соларен саем – настан на кој граѓаните можеа да видат, допрат и прашаат како функционира производството на струја од сонце. Не презентација во конференциска сала, туку штандови на отворено, на местото каде што луѓето секако минуваат.

Централниот поим што се промовираше е просумер – домаќинство кое истовремено произведува и троши сопствена електрична енергија, а вишокот го враќа во системот.

Бројката што ја решава дилемата: 7 до 11 години

Она што најмногу ги интересира луѓето кај ваквите приказни не е технологијата, туку кога инвестицијата се враќа. Според презентираното на саемот, периодот на враќање на вложеното е седум до единаесет години, во зависност од навиките на потрошувачка.

Тоа е реален распон и добро е што е кажан како распон, а не како едно ветување. Фотонапонски панели, батерии за складирање и усогласување со институциите – сето тоа влегува во сметката.

Филип Стојановски од Центарот за климатски промени го објасни мотивот едноставно: граѓаните дома може да постават сончеви панели, да произведуваат струја за сопствени потреби, а неискористената да ја вратат во системот. На тој начин, вели тој, граѓаните стануваат независни, трошоците се намалуваат и се помага на државата.

Не само панели

На саемот беа претставени и решенија што ретко ги гледаме кај нас: соларна печка, термален сончев колектор за топла вода, и производство на струја од активен велосипед – педалењето како турбина.

Последното звучи како демонстрација за деца, и веројатно тоа и беше. Но токму таквите прикази прават разлика, затоа што поврзуваат апстрактен поим со нешто што може да се види како работи.

Зошто Битола, и зошто сега

Изборот на градот не е случаен. Битола е градот кој со децении ја плаќа цената на јагленот низ РЕК Битола – во воздух, во здравје и во економска зависност од еден извор. Разговорот за алтернативни извори таму има поинаква тежина отколку во кој било друг град.

Караванот продолжува низ други македонски градови. Проектот е дел од иницијатива за енергетска транзиција, кофинансирана од Европската Унија.

Дали седум до единаесет години е прифатлив рок за едно домаќинство, зависи од тоа колку домаќинството може да вложи денес. Тоа е следното прашање – и на него саемот не може да одговори.