Секој познава барем еден. Човекот што секој разговор го враќа кон себе, што ги набројува своите успеси и видливо се вознемирува кога вниманието се врти кон некој друг. Од страна изгледа како вишок его, ароганција, чувство на надмоќ. Психологијата, меѓутоа, вели дека сликата е поинаква: зад тој што најгласно бара да го гледаат, често стои некој што не може сам да си ја потврди вредноста.

„Кога зборуваме за егоцентрична личност, обично мислиме на некој што секогаш сака да е во право, што треба да е центар на внимание или што изгледа убеден дека е над другите“, објаснува Летисија Мартин Енхуто, психолог и директорка на центар за психологија во Валенсија. „Но зад тој став, што може да ни изгледа арогантен или претерано самоуверен, може да има човек на кој постојано му треба другите да му ја потврдат вредноста. Значи, не секогаш пред нас е некој што се чувствува супериорен, туку некој што треба да се чувствува важен, признаен или обожаван за да му биде добро.“ Во пракса тоа е зависност од одобрување: добро е кога стигнуваат пофалбите, лошо кога ги нема.

Клучниот момент, вели психологот, не е кога личноста добива внимание, туку кога не го добива. Колега добива пофалба што таа ја чекала за себе. Некој ја игнорира. Некој ѝ противречи. „Една личност може да делува многу сигурно додека прима пофалби, внимание или признание, но да се чувствува длабоко непријатно кога некој ја преиспитува, ја игнорира или не ѝ ја дава важноста што ја очекувала. Може да реагира одбранбено, да се налути, да го омаловажи другиот или да се обидува да докаже дека е во право“, објаснува таа. Сигурноста што изгледала непоколеблива се руши штом ја снема надворешната потврда.

Замислете политичар на кој првпат му се смеат на прес-конференција. Или директор кој во состанок слушнал „не“. Реакцијата што од страна изгледа несразмерна, според Мартин Енхуто, најчесто е одбрана на слика што личноста мора да ја одржува за да се чувствува безбедна. „Понекогаш таа постојана потреба да се докажува е токму знак дека внатре има самодоверба покревка отколку што изгледа.“ Прагот на фрустрација е низок: доволно е друг да добие повеќе внимание или туѓо мислење да тежи повеќе во групата, и тоа се доживува како закана.

Тоа не е оправдување. Психологот прави јасна разлика меѓу разбирање од каде доаѓа однесувањето и поставување граници пред него: две различни работи, и двете потребни. Истото важи и за емпатијата. Кога некој постојано прекинува и ги минимизира туѓите проблеми, лесно е да се заклучи дека „не му е гајле за никого“. Некогаш е така. Но почесто, вели таа, личноста е толку зафатена со сопствените потреби и со тоа како ја перципираат другите, што едноставно нема капацитет за туѓи емоции. Студенилото не е секогаш рамнодушност.

Корените често се стари. Има луѓе што од мали научиле дека признание добиваат само ако се истакнат, ако донесат резултат, ако постојано докажуваат дека се посебни. Има и обратни случаи: детство со споредби, чувство дека никогаш не си доволен, па потребата да се биде видлив станува компензација. „Зад тоа може да има комбинација од учење, несигурност, потреба од прифаќање и самодоверба што премногу зависи од погледот на другите“, заклучува Мартин Енхуто. Не секој што сака да раскаже за себе има проблем. Разликата е дали потребата од признание е повремена, или веќе одлучува како живее и со кого.