Минатата година македонските инвеститори, само преку домашните финансиски посредници, тргувале со странски хартии од вредност за над 110 милиони евра. Во првите шест месеци од 2026 година – веќе над 89 милиони евра.

Во истиот период, вкупниот промет на Македонската берза заклучно со 15 септември изнесува околу 89,8 милиони евра.

Со други зборови: македонскиот капитал за половина година вложил во странство речиси исто колку што целата домашна берза обрнала за девет месеци. И тоа без да се сметаат трансакциите што граѓаните ги прават директно преку меѓународните интернет-платформи.

Бројките на домашниот пазар

Податоците ги изнесе главниот извршен директор на Македонската берза Иван Штериев, на 25. годишна конференција во Охрид, по повод 30 години од основањето.

Прометот е околу осум отсто помал од истиот период лани. Но расчленет, тој покажува нешто попоразително: класичното тргување е намалено за 27 отсто, додека блок-трансакциите се зголемени за околу 159 отсто. МБИ10 на 15 септември изнесувал 9.151 поен – за 8,9 отсто помалку во однос на крајот на 2025 година.

Класичното тргување е она што го прават обичните инвеститори на отворен пазар. Блок-трансакциите се големи договорени пакети меѓу познати страни. Првото паѓа за четвртина, второто се удвојува и половина.

„На плиток пазар, како нашиот, со мал број активни учесници, и релативно мали промени во расположението можат значајно да се почувствуваат“, рече Штериев.

Проблемот не е недостиг од пари

Ова е клучот на целата приказна и токму она што обично се промашува во јавната дебата. Македонија нема само проблем со недостиг од капитал. Има и посложен проблем: има капитал што сака да инвестира, но нема доволно разновидна домашна понуда во која би бил вложен.

Претседателката на Комисијата за хартии од вредност, Бујаре Абази, го кажа тоа директно: „Како регулатор ја нагласуваме потребата од будење на овие пасивни милијарди денари. Граѓаните и компаниите располагаат со значителни заштеди и наша задача е да создадеме услови дел од тој капитал да препознае дополнителни можности за инвестирање преку пазарот на капитал.“

Според неа, пазарот на капитал не треба да се гледа како конкурент на банкарското кредитирање, туку како негово дополнување – особено за финансирање на поризични и иновативни проекти.

Берзата веќе не се натпреварува сама со себе

Македонскиот инвеститор повеќе не е ограничен на она што му го нуди домашниот пазар. Со неколку клика има пристап до илјадници акции, обврзници и берзански фондови на развиените пазари.

Тоа значи дека Македонската берза посредно се натпреварува со светскиот пазар на капитал. Прашањето затоа не е како инвеститорите да се спречат да вложуваат надвор – тоа е и нормално и здраво како диверзификација. Прашањето е како домашниот пазар да создаде доволно добра понуда за дел од тој капитал доброволно да остане тука.

Што се нуди како решение

Штериев отвори три конкретни насоки.

Првата е проектот со ЕБОР за подготовка на домашните компании за пазарно финансирање. За десет места се пријавиле повеќе од 20 компании, а финалната селекција следува наскоро. „Останува да се надеваме дека од оваа прва група компании ќе произлезе некоја што ќе каже: подготвени сме да ја отвориме и вратата на пазарот на капиталот“, рече тој.

Втората е регионалниот проект Junctus, во кој Македонската берза учествува со уште седум берзи од Централна и Југоисточна Европа. Првиот очекуван резултат е регионален ЕТФ со неколку акции од домашниот пазар, со котација и на Македонската берза – планиран за втората половина на 2027 година.

Третата е воведување на таканаречени македонски инвестициски сметки, модел со кој, според Штериев, би се поттикнало долгорочното вложување и поголемото учество на граѓаните.

Триесет години, 89,8 милиони евра

Конференцијата се одржа под слоганот за мал пазар со голема можност. Бројките покажуваат дека делот со малиот пазар е веќе докажан.

Триесет години постоење и промет од околу 89,8 милиони евра за девет месеци – тоа е износ што во поразвиена економија еден среден инвестициски фонд го обрнува без да го забележи. Домашните заштеди се тука, интересот за инвестирање е тука, и токму затоа 89 милиони евра за половина година наоѓаат пат до туѓи берзи.

Првиот ЕТФ е закажан за втората половина на 2027 година. До тогаш, капиталот нема да чека – тој веќе знае каде оди.