Еуродизелот БС на почетокот на 2026 година чинеше 65 денари за литар. На 22 септември чини 104,50 денари. Тоа е раст од 60,77 отсто за девет месеци.

Екстра лесното масло за домаќинства ЕЛ-1 поскапе уште повеќе – од 64 на 114,50 денари, односно 78,91 отсто. Тоа е горивото со кое дел од македонските домови се греат, а зимата доаѓа за неполни три месеци.

Бензините поскапеа поскромно: еуросупер БС-95 од 70,50 на 99 денари (40,43 отсто), БС-98 од 72,50 на 101 денар (39,31 отсто). Мазутот М-1 НС од 33,649 на 50,078 денари за килограм.

Ова се пресметки на економскиот аналитичар Слободан Гацов.

Владата: имаме една мерка

Министерката за енергетика Сања Божиновска, на прашање што прави Владата, потврди дека во моментов има само една активна мерка – намалување на ДДВ-то на дизелот од 18 на 10 отсто.

„Тоа што се случува е на светско ниво. Како што следиме сите, секаде се цените покачени. Значи, тоа е виша сила, војна врз која ние не можеме да влијаеме“, изјави Божиновска, набројувајќи го она што е направено од март: акциза, намалување на ДДВ, договорен попуст со ОКТА.

За нови преговори со ОКТА – засега ништо. „Не сме почнале, меѓутоа ако ситуацијата ескалира и понатаму, ќе ги преземеме сите мерки за да го ублажиме ризикот кон граѓаните“, порача министерката.

Прашањето што виси во воздух е што точно значи „ескалира“ кога дизелот веќе поскапе за 60 отсто од почетокот на годината.

Колку простор навистина остана

Тука Гацовите бројки се поинформативни од која било изјава. Тој ги споредува давачките на почетокот на годината и денес:

Кај еуросуперот БС-95 акцизата паднала од 22 на 18 денари, но ДДВ-то останало 18 отсто. Исто и кај БС-98. Кај еуродизелот акцизата паднала од 15,5 на 11,5 денари, а ДДВ-то од 18 на 10 отсто. Кај екстра лесното ЕЛ-1 – акцизата останала 15,5 денари, а ДДВ-то 18 отсто. Токму тоа гориво поскапе најмногу.

Заклучокот на Гацов е трезвен: прибраните давачки од продажбата на горивата се буџетски приход, а во услови на зголемени буџетски расходи по многу основи, просторот за нивно намалување е мал.

Од ресорното министерство велат истото со повеќе зборови – дека заштитните механизми како намалување на давачките, субвенции или корекција на акцизи носат сериозен товар за јавните финансии, па одлуките ќе се носат во координација со економските ресори за да се утврди фискалниот простор.

Двоен скок во март, па повторно сега

Кривата не е рамномерна. Особено значаен скок се забележува во март 2026, кога дизелот се зголемил од 71 на 85,50 денари, па потоа на 92. ЕЛ-1 во истиот период скокнал од 70 на 82,50, па на 89,50 денари.

Во август и септември следеше нов силен раст, до сегашните нивоа.

Гацов потсетува и на нешто што ретко се спомнува во оваа дебата: Македонија нема нафта, но има 20 отсто учество во сопственоста на продуктоводот. Тоа дава право на учество во деловната политика на фирмата – со ограничено влијание, но не и со никакво.

Што останува

Формулата за домашните цени ги зема предвид референтните цени на дериватите на светските пазари, курсот на доларот, даночните давачки и другите елементи од методологијата. Првите два се навистина надвор од дофат на која било македонска влада.

Третиот не е. И токму тој веќе е искористен до онаа граница до која буџетот дозволува.

Поентата не е дека Владата не направила ништо – направила, и тоа се гледа во бројките на Гацов. Поентата е дека мерката што остана е истрошена, а дизелот продолжува нагоре. Кога единствениот преостанат инструмент е веќе потрошен, „ќе преземеме сè ако ескалира“ не е план, туку начин да се одложи разговорот.