НАТО собира 17 земји на нуклеарни вежби во Италија – и ѝ порачува на Москва: нема причина за грижа

Од 13 до 23 октомври небото над Италија ќе го користат авиони што вежбаат нешто што никој не сака да го види вистинско: нуклеарен удар. НАТО ја започнува годишната вежба „Стедфаст Нун“ (Steadfast Noon) со 17 земји членки – три повеќе од лани, кога учествуваа 14. И пред да полета првиот авион, алијансата испрати порака до Москва: нема причина за грижа.

Вежбата опфаќа подготовка на борбени авиони за нуклеарни задачи, проверка на процедурите и координација меѓу воздухопловствата на различни членки. Главниот дел се одвива во Италија, во воздухопловните бази Авијано и Геди, а некои операции ќе се одвиваат и во воздушниот простор на други сојузнички држави. Вистински нуклеарни боеви глави и боева муниција нема да се користат. Меѓу учесниците е и Турција, САД праќаат летачки екипажи и технички персонал, а Франција отсуствува затоа што не е дел од нуклеарната планска група на НАТО и сама ги контролира своите нуклеарни сили.

„Овие вежби ги одржуваме секоја година. Тоа е и јасна порака до земји како Русија дека нема причина за загриженост. Сè е предвидливо и нема простор за погрешни проценки“, изјави директорката за нуклеарна политика на алијансата. Според неа, НАТО внимателно ги следи руските нуклеарни сили и не забележал значајни промени во нивниот распоред. Полковникот Дејвид Бул, кој раководи со нуклеарните операции на НАТО, вели дека целта е проверка на дисциплината и способноста за заедничко дејствување, бидејќи нуклеарната мисија е „важен дел од колективната одбрана“.

Писмото за Калининград

Зошто толку смирување за вежба што се одржува секоја есен? Одговорот е на север, меѓу Полска и Литванија. По воените маневри во август во близина на Калининградската област, Москва испрати писмо до НАТО со предупредување за последиците од секој обид за изолација на руската енклава. Во писмото стои дека, ако нејзината територија биде загрозена, Русија може да го употреби целиот расположлив арсенал – вклучително и нуклеарното оружје.

Калининград не е случајна точка на мапата. Таму е главната база на руската Балтичка флота и ракетните системи „Искандер“, способни да носат нуклеарни боеви глави. Генералниот секретар Марк Руте потврди дека алијансата ѝ одговорила на Москва, но не сакаше да ја открие целата содржина на руската порака. Вежбата почнува само две недели по тоа предупредување – НАТО не ги смени плановите, само ги придружи со јавно уверување дека не се подготвува напад врз руска територија.

Така изгледа нуклеарната дипломатија во 2026 година: едната страна пишува писма со „целиот арсенал“, другата вежба нуклеарни мисии и истовремено објаснува дека сè е рутина. НАТО не ги објави сите сценарија што ќе ги вежбаат пилотите, ниту целосната листа на оружје и опрема. Македонија е членка на алијансата од 2020 година – колкумина од нас воопшто знаат дека „колективната одбрана“ под која стоиме има и нуклеарна мисија што се вежба секоја есен, од другата страна на Јадранот? И кога двете страни толку упорно се убедуваат дека нема причина за грижа, кој треба да се смири?