Фискалниот совет: со ребалансот инвестициите се кратат за 6,3 милијарди денари, а дефицитот не мрда ни за денар

Првичниот Буџет за 2026 година планираше дефицит од 39,2 милијарди денари. Во јули владата го крена на 46,3 милијарди и објасни дека тоа е цената на поголемите капитални инвестиции. Три месеци подоцна, со вториот ребаланс, инвестициите се враќаат надолу. Дефицитот не мрда. Тоа е, во една реченица, суштината на мислењето што Фискалниот совет го достави до Собранието.

Бројките се јасни. Капиталните расходи, заедно со ставката КАПЕФ, паѓаат од 46,5 на 40,1 милијарда денари – кратење од околу 6,3 милијарди, или 13,6 отсто. Дефицитот останува 46,3 милијарди денари, односно 4,1 отсто од БДП. Со други зборови, државата планира да позајми околу 100 милиони евра повеќе отколку што ќе вложи во патишта, згради и инфраструктура.

Советот, предводен од академикот Абдулменаф Беџети, предупредува дека со тоа се нарушува таканареченото „златно правило“ на јавните финансии: задолжувањето треба првенствено да служи за инвестиции што создаваат нова вредност, а не да ги покрива тековните трошоци. Кога долгот ја финансира потрошувачката, товарот не исчезнува. Само се префрла на идните генерации.

Каде одат парите

Додека капиталниот дел се крати, социјалните трансфери растат за околу 3,7 милијарди денари: 1,34 милијарди за пензии, 1,44 милијарди за социјални надоместоци и 887 милиони денари за здравствена заштита. Советот не го оспорува постоењето на тие обврски. Предупредува на структурата – буџетот, наместо развоен, станува социјален, и тоа на позајмени пари.

Динамиката на трошење дополнително загрижува. До крајот на август веќе бил остварен дефицит од 38,2 милијарди денари, или 82,5 отсто од годишниот план, па за последните четири месеци остануваат само 8,1 милијарда. Истовремено, бруто-задолжувањето се зголемува за околу 11,3 милијарди денари, на 152,5 милијарди, иако самиот дефицит не се менува. Јавниот долг на крајот на јуни бил 58,8 отсто од БДП – само 1,2 процентни поени под законската граница од 60 отсто. Доспеаните, а неплатени обврски на јавниот сектор надминуваат 700 милиони евра.

Одговорот на министерството

Министерката за финансии Гордана Димитриеска-Кочоска го брани ребалансот како „одговорен пристап во услови на неизвесност“. Приходите се намалуваат за околу 5,3 милијарди денари, на 374,2 милијарди, најмногу поради пониските акцизи на горивата – од 34,1 на 30,4 милијарди денари. Капиталните расходи, според министерството, се кратат поради побавната реализација на одредени проекти. Пратеникот Бојан Стојаноски во собраниската расправа наведе дека до септември капиталните расходи достигнале 25,3 милијарди денари, за 23,9 отсто повеќе од истиот период лани.

Објаснувањето „проектите доцнат“ не е ново. Но ако проектите доцнат, зошто задолжувањето не доцни заедно со нив? Летото повисокиот дефицит беше претставен како развоен, есента дефицитот од 46,3 милијарди денари веќе ја покрива и тековната потрошувачка. Фискалниот совет предупредува дека без построга контрола на расходите постои ризик планираниот дефицит да биде надминат. Ако тоа се случи до декември, кој ќе одговара?