Бижагош во Гвинеја Бисао: 88 острови, над 62.000 гнезда на зелени желки годишно и нилски коњи навикнати на солена вода

Има дестинации каде што туристот е крал, и такви каде што е гостин што мора да знае ред. Архипелагот Бижагош пред брегот на Гвинеја Бисао е од вторите. Тоа се 88 острови и островчиња чиј облик го менуваат екстремните плими и песочните спрудови, со националните паркови Оранго и Жоао Виеира-Поилао и место на листата на УНЕСКО. Организацијата ја објаснува неговата вредност како „единствена комбинација од географска изолација, изобилство храна и традиционална културна заштита“.

Главните ѕвезди се желките. Тука гнездат или се хранат повеќе од пет заштитени видови: зелената, кожестата, јастребоклуната, главестата и маслинестата желка. Само зелените желки оставаат повеќе од 62.000 гнезда годишно, многу од нив на плажи каде што речиси никој не стапнува. Островот Поилао се смета за едно од најважните места за гнездење на зелената желка на целата планета.

Желките не се сами. Архипелагот има над 230 видови риби, мекотелци и ракови, околу 870.000 крајбрежни птици, најголемата популација на африкански ламантини, два вида делфини, ајкули и раи. И нилски коњи навикнати на солена вода. Од октомври до декември тие се преселуваат во лагуните Анор на островот Оранго Гранде, кои се полнат по дождовната сезона, и тогаш лесно се гледаат од чамец. Според организаторите, таму остануваат околу три месеци.

Календарот е прецизен. Гнездењето е најинтензивно од јуни до септември, јајцата се инкубираат околу 60 дена, а малите желки се излупуваат од август најдоцна до јануари. Декември е крајот на сезоната за несење: силните северозападни ветрови и големите бранови тогаш им го отежнуваат на младенчињата патот до отвореното море.

Најинтересниот дел е зошто сето ова сè уште постои. Поилао е свет остров и забранет за самиот народ Бижагош, па јајцата и возрасните желки со генерации никој не ги собирал. Соседните области како Либерија, Брегот на Слоновата Коска и Зелено’ртските Острови таква заштита немаат. Општеството на Бижагош е матрилинеарно, ретко за Западна Африка, а турата вклучува посета на селото Етикога и мавзолејот на последната кралица, Окимка-Пампа.

Турата Tchon Bijagó ја развиле шпанската невладина организација CBD-Hábitat и хотелот Orango Parque. Повеќе од 100 техничари, истражувачи, ренџери, студенти и волонтери следат до 20 делници од плажите и собираат податоци за Институтот за биодиверзитет и заштитени подрачја на Гвинеја Бисао. Гостите можат да преноќат во кампот за набљудување на Поилао, а водичите ги носат на плажата само кога желките се таму, без да ги вознемируваат.

Патувањето трае осум дена, почнува и завршува во Бисао, а местата се ограничени. Од Европа наједноставно се стигнува преку Лисабон, потоа 40 минути по пат до Кињамел и брод до Оранго, вкупно околу четири часа пловење. Единствениот хотел на островот, во самиот парк, има 14 двокреветни соби во осум бунгалови, а дел од профитот оди во локални развојни проекти. Колку наши заштитени подрачја би ја издржале оваа логика – малку посетители, строги правила и пари што се враќаат кај луѓето што живеат таму?