Matt Garman, drejtori ekzekutiv i Amazon Web Services, shkroi një tekst të gjatë me një qëllim: t'i bindë amerikanët se qendrat e të dhënave janë lajm i mirë për vendet ku mbijnë. Më e rëndësishmja në gjithë tekstin është një fjali e vetme: „Nuk përdorim më marrëveshje konfidencialiteti me agjencitë shtetërore me të cilat punojmë në projektet tona.“ Përkthyer nga gjuha korporative: deri tani i përdornin.

Pikërisht fshehtësia është në zemër të rezistencës. Aktivistja mjedisore Erin Brockovich së fundmi deklaroi se ankesa më e shpeshtë që dëgjon për qendrat e të dhënave është mungesa e transparencës, sipas një skeme që përsëritet: projekti shpallet pasi lejet janë siguruar tashmë, investitorët nuk i kthejnë thirrjet, ndërsa zyrtarët vendorë kanë nënshkruar marrëveshje konfidencialiteti para se fqinjët të marrin vesh fare se po planifikohet diçka. Nju Jorku tashmë futi një moratorium njëvjeçar për lejet e qendrave të mëdha të të dhënave, ndërsa sipas vetë Garmanit, nëpër SHBA aktualisht shqyrtohen mbi 100 moratoriume.

Përgjigjja e tij është klasike: frika. „Nëse këto masa miratohen, SHBA-të mund ta shkruajnë vetë biletën e humbësit në këtë garë, ndërsa pasojat do të zgjasnin me breza“, shkroi Garman. Pastaj nisi t'i rrëzojë katër „mite“: se qendrat e të dhënave harxhojnë shumë ujë, se e shtrenjtojnë rrymën, se ndotin dhe se komuniteteve nuk u sjellin asgjë.

Për ujin iu referua një raporti të vetë Amazonit: konsumi i drejtpërdrejtë i qendrave të të dhënave ishte vetëm 0,5% e konsumit industrial të ujit në SHBA, „disa rende madhësie më pak se fushat e golfit dhe kultivimi i bajameve“. Vetëm se shifra të tilla e anashkalojnë ujin e harxhuar për prodhimin e rrymës dhe të çipave. Shkencëtarët kërkojnë matje të pavarura, sepse asnjë rregullore federale apo shtetërore nuk i detyron kompanitë teknologjike si ta raportojnë konsumin. Kur kompania mat veten dhe e publikon vetë shifrën, sa peshon ai „0,5%“?

Për rrymën Garman pohon se çmimet u rritën vetëm në disa shtete me shumë qendra të të dhënave, ndërsa në të tjera ranë ose u rritën më ngadalë, e aty ku rriten, fajin e kishte rrjeti i vjetër në të cilin nuk u investua me kohë. Një organ i pavarur mbikëqyrës së fundmi tha diçka krejt tjetër: qendrat e të dhënave janë fajtori kryesor për shtrenjtimin prej 76% brenda një viti në rrjetin më të madh elektrik në SHBA.

Më së shumti tregon pjesa për ndotjen, çështje për të cilën organizata NAACP tashmë e padit kompaninë SpaceX/xAI të Elon Musk. Garman ankohet se kritikët shohin maksimumin që e lejojnë lejet. E maksimumi është ky: një qendër e planifikuar e të dhënave e Amazonit në Teksas ka leje të lëshojë 33 milionë tonë dioksid karboni në vit, më shumë se çdo central elektrik në SHBA. „E vërteta është se gjeneratorët e qendrave të të dhënave pothuajse kurrë nuk punojnë“, shkruan ai, „janë joaktivë 99,9% të kohës“, pra punojnë rreth dhjetë orë në vit, kryesisht për testime të detyrueshme. Nëse vërtet pothuajse kurrë nuk punojnë, pse u duhet leje më e madhe se e çdo centrali amerikan?

„Miti“ i fundit janë komunitetet: Amazon në tre vitet e fundit ka investuar „mbi një miliard dollarë“ (rreth 870 milionë euro) në vendet ku ka prani të rëndësishme. A do të mjaftojë? Dario Amodei, drejtori i Anthropic, së fundmi tha se rezistenca ndaj inteligjencës artificiale është „në thelb krizë besimi“, në të cilën njerëzit supozojnë se qeveritë dhe kompanitë teknologjike vazhdimisht sajojnë mënyra të reja si t'i mashtrojnë. Shkrimtarja Jasmine Sun ka vërejtur se kundërshtarët e qendrave të të dhënave argumenteve të kompanive zakonisht u përgjigjen shkurt: „Nuk u besojmë.“

Maqedonia tashmë e ka versionin e vet të vogël të së njëjtës histori. Në Pehçevë këshilltarët e VMRO-DPMNE-së në pushtet votuan kundër ndryshimit të destinimit të tokës për një qendër të të dhënave të qeverisë së tyre, sepse askush nuk u kishte treguar projekt, studim apo llogaritje sa megavatë do të harxhojë objekti. Pehçeva nuk është Teksas, por pyetja që hap është e njëjtë: pse fqinjët gjithmonë marrin vesh të fundit?