Një postë elektronike e bllokuar mjaftoi. Kur Microsoft, duke ndjekur urdhrin ekzekutiv të Donald Trampit të shkurtit 2025, ia bllokoi qasjen në postën elektronike prokurorit kryesor të Gjykatës Penale Ndërkombëtare, Karim Khan, shqetësimi abstrakt evropian papritur mori fytyrë. Khan kaloi te Proton Mail zviceran, ndërsa qeveritë evropiane kuptuan se CLOUD Act amerikan - ligji që i lejon Uashingtonit qasje në të dhënat e kompanive amerikane, pavarësisht se ku ndodhen fizikisht - nuk është teori, por çelës fikës.

Franca u përgjigj në mënyrën më radikale. Agjencia ndërministrore për çështje digjitale DINUM në prill nxori një direktivë me të cilën çdo ministri deri në vjeshtën e vitit 2026 duhet të dorëzojë plan për dalje nga varësitë digjitale joevropiane në tetë kategori: nga stacionet e punës dhe sistemet operative, përmes mjeteve të bashkëpunimit, softuerit antivirus, inteligjencës artificiale dhe bazave të të dhënave, deri te virtualizimi, infrastruktura e resë kompjuterike dhe pajisjet e rrjetit. Vetë agjencia ishte pilot - punonjësit e saj ishin të parët që kaluan nga Windows në Linux.

Shifra është e madhe: 2,5 milionë stacione pune nga Windows në Linux, e paralelisht edhe kalimi nga Teams, Zoom dhe Webex te platforma vendase Visio deri në vitin 2027. „Nuk mund të pranojmë më që të dhënat tona, infrastruktura jonë dhe vendimet tona strategjike të varen nga zgjidhje, rregullat, çmimet dhe rreziqet e të cilave nuk i kontrollojmë“, deklaroi ministri i Administratës Publike, David Amiel. Pa sheqer diplomatik.

83 për qind përtej Atlantikut

Sipas shoqatës franceze të drejtorëve të TI-së Cigref, plot 83 për qind e shpenzimeve evropiane për re kompjuterike dhe softuer, rreth 264 miliardë euro, vazhdojnë të shkojnë te kompanitë amerikane. Komisioni Evropian në pranverë prezantoi paketë për sovranitet teknologjik, ndërsa në prill ndau një marrëveshje kornizë gjashtëvjeçare me vlerë deri në 180 milionë euro për ofrues evropianë të shërbimeve në re. „Fuqia teknologjike u bë gjeopolitike“, thotë eurokomisionerja Hena Virkunen.

As shifrat për kursimet nuk janë të vogla. Tuluza pas kalimit nga Microsoft Office te LibreOffice në vitin 2012 kursoi rreth një milion euro në tre vitet e para. Ministria italiane e Mbrojtjes llogarit kursim prej 29 milionë eurosh në 150.000 kompjuterët e saj. Landi gjerman Shlezvig-Holshtajn këtë vit do të kursejë mbi 15 milionë euro në licenca, ndërsa ministri i tij për digjitalizim, Dirk Shrëdter, e krahasoi varësinë nga Microsoft me varësinë evropiane nga gazi rus. Xhandarmëria franceze, nga ana e saj, që nga viti 2008 punon me shpërndarjen e vet të Linux-it, në 103.164 stacione pune.

Microsoft nuk hesht më. Kompania paralajmëroi se do ta kontestojë ligjërisht çdo urdhër për ndërprerjen e shërbimeve në re për përdoruesit qeveritarë evropianë dhe se do të formojë një bord drejtorësh evropian, të përbërë ekskluzivisht nga shtetas evropianë. Analistët megjithatë kujtojnë thelbin: CLOUD Act është në fuqi, Microsoft është kompani amerikane, dhe garanci absolute se të dhënat evropiane nuk do t'u dorëzohen kurrë autoriteteve amerikane thjesht nuk ekziston.

Kritika ka edhe nga ana tjetër: se Franca e vë sovranitetin para produktivitetit të përditshëm pa analizë të publikuar kostoje dhe përfitimi, dhe se xhandarmëria për të njëjtën gjë pati gati dy dekada, ndërsa ministritë tani kanë disa muaj. Por drejtimi është i qartë. Danimarka, Italia, Austria dhe mbi 800.000 stacione pune shtetërore nëpër Evropë shkojnë në të njëjtën rrugë. Ndërsa Evropa Perëndimore e numëron çdo bajt që shkon përtej Atlantikut, mbetet pyetja nëse dikush në Ballkan e di fare ku ruhen të dhënat tona shtetërore - dhe kush mund t'i fikë.