Ndërsa një pjesë e qeverive evropiane e ngrijnë bashkëpunimin ushtarak me Izraelin nën presionin e rrugëve të veta, Beogradi shkon në drejtim të kundërt. Dhe jo në heshtje, por me fatura.

Shifrat janë ato që e tregojnë historinë. Në të gjithë vitin 2023, deri në tetor, eksporti serb i armëve drejt Izraelit ishte gjithsej 540.000 euro. Deri në mesin e vitit 2024, i njëjti eksport arriti 16,3 milionë euro. Në vitin 2025 u rrit për 140 për qind dhe arriti 114 milionë euro, me 38 fluturime kargo serbe drejt Izraelit vetëm atë vit. Kjo nuk është tregti e rastësishme. Kjo është vendim strategjik.

Katër ditë për leje

Më domethënës është fillimi. Sipas pretendimeve të publikuara, përfaqësuesit izraelitë kontaktuan kolegët serbë më 8 tetor, një ditë pas sulmit të Hamasit. Kërkuan municion. Leja e eksportit u lëshua për katër ditë, ndërsa dërgesat u nisën drejt bazës ajrore izraelite Nevatim. Katër ditë. Sa kohë duhet në Beograd për të marrë një leje për diçka më pak delikate sesa municioni në një zonë lufte?

Raportuesja speciale e OKB-së, Françeska Albaneze, gjatë vizitës në Beograd në mars akuzoi autoritetet serbe se bashkëpunojnë me Izraelin „pa turp". Akuza nuk e ndryshoi dinamikën. Benjamin Netanjahu i falënderoi publikisht Aleksandar Vuçiqin qysh në shkurt të vitit 2024 për „mbështetjen e palëkundur të Serbisë, me fjalë dhe me vepra", duke e quajtur „mik të vërtetë të Izraelit".

Çfarë merr Beogradi mbrapsht

Armët nuk shkojnë vetëm në një drejtim. Marrëveshja kyçe me kompaninë izraelite Elbit Systems vlen 1,6 miliardë dollarë dhe zgjat pesë vjet. Përfshin prodhimin e dronëve zbulues dhe luftarakë në Serbi, zhvillimin e municionit vetëvrasës, raketa precize artilerike me rreze të gjatë veprimi dhe sisteme për luftë elektronike. Serbia më parë kishte blerë edhe sistemet raketore PULS dhe dronët Hermes 900. Gjatë vitit 2026 Beogradi dhe Jerusalemi nënshkruan edhe një marrëveshje për shkëmbim më të lehtë të të dhënave zbulimore dhe mbrojtëse.

Kjo do të thotë se në fqinjësi prodhohen dronë luftarakë me teknologji izraelite. Nuk importohen, prodhohen. Dallimi është thelbësor: importi është transaksion, prodhimi është kapacitet që mbetet.

Balanca që rrallë emërtohet

Serbia me vite ndërton pamjen se ndodhet mes Rusisë dhe Perëndimit, përherë e paqartë, përherë e papërcaktuar. Realiteti është tjetër dhe më i llogaritur. Rusia është furnizuesi tradicional me armë, Kina hyri fuqishëm në mbrojtjen antiajrore dhe dronët, ndërsa Izraeli dhe Franca shërbejnë që Beogradi të mos varet nga asnjëri prej dy të parëve. Kjo nuk është mospërcaktim. Kjo është diversifikim, dhe i punuar më mirë sesa duan ta pranojnë shumëkush në rajon.

Ka edhe një shtresë të dytë. Serbia është korridor tokësor mes Evropës juglindore dhe pjesës tjetër të kontinentit, ndërsa me rrugët e reja tregtare, sidomos atë Indi-Lindje e Mesme-Evropë, Beogradi po pozicionohet si pikë logjistike që do të jetë e vështirë të anashkalohet.

Ndërkohë, Turqia po forcon lidhjet mbrojtëse me Kroacinë, Shqipërinë dhe Kosovën. Domethënë asnjë nga fqinjët nuk rri duarkryq, ndërsa Ballkani ngadalë po shpërndahet nëpër patronë ushtarakë të jashtëm. Pyetja që askush nuk e shtron me zë është e thjeshtë: kush e paguan çmimin kur të gjithë përreth mbledhin armë, ndërsa askush nuk ka marrëveshje rajonale se çfarë do të bëjë me to?