Додека дел од европските влади ја замрзнуваат воената соработка со Израел под притисок од сопствените улици, Белград оди во спротивна насока. И тоа не тивко, туку со фактури.

Бројките се она што ја кажува приказната. Во целата 2023 година, заклучно со октомври, српскиот извоз на оружје кон Израел изнесувал вкупно 540.000 евра. До средината на 2024 година, истиот тој извоз достигнал 16,3 милиони евра. Во 2025 година скокнал за 140 отсто и стигнал до 114 милиони евра, со 38 српски карго летови кон Израел само во таа година. Тоа не е случајна трговија. Тоа е стратешка одлука.

Четири дена за дозвола

Најиндикативен е почетокот. Според објавени наводи, израелски претставници ги контактирале српските колеги на 8 октомври, ден по нападот на Хамас. Побарале муниција. Извозната дозвола била издадена за четири дена, а пратките заминале кон израелската воздухопловна база Неватим. Четири дена. Колку време треба во Белград за да се добие дозвола за нешто помалку деликатно од муниција во воена зона?

Специјалната известувачка на ОН, Франческа Албанезе, за време на посетата на Белград во март ги обвини српските власти дека соработуваат со Израел „без срам”. Обвинувањето не ја промени динамиката. Бенјамин Нетанјаху јавно му се заблагодари на Александар Вучиќ уште во февруари 2024 година за „непоколебливата поддршка на Србија, со збор и со дело”, нарекувајќи го „вистински пријател на Израел”.

Што добива Белград назад

Оружјето не оди само во еден правец. Клучниот договор со израелската компанија Елбит Системс е вреден 1,6 милијарди долари и трае пет години. Опфаќа производство на извидувачки и борбени дронови во Србија, развој на самоубиствена муниција, прецизни артилериски ракети со долг дострел и системи за електронско војување. Србија претходно ги купи и ракетните системи ПУЛС и дроновите Хермес 900. Во текот на 2026 година Белград и Ерусалим потпишаа и договор за полесна размена на разузнавачки и одбранбени податоци.

Тоа значи дека во соседството се произведуваат борбени дронови по израелска технологија. Не се увезуваат, се произведуваат. Разликата е суштинска: увозот е трансакција, производството е капацитет што останува.

Балансот што ретко се именува

Србија со години гради слика дека е меѓу Русија и Западот, вечно недоречена, вечно неопределена. Реалноста е поинаква и попресметана. Русија е традиционален снабдувач со оружје, Кина влезе силно во противвоздушната одбрана и дроновите, а Израел и Франција служат за да не зависи Белград од ниту еден од претходните двајца. Ова не е неопределеност. Ова е диверзификација, и тоа сработена подобро отколку што многумина во регионот сакаат да признаат.

Има и втор слој. Србија е сувоземен коридор меѓу југоисточна Европа и остатокот од континентот, а со новите трговски правци, особено оној Индија-Блискиот Исток-Европа, Белград се позиционира како логистичка точка што ќе биде тешко да се заобиколи.

Во меѓувреме, Турција ги зајакнува одбранбените врски со Хрватска, Албанија и Косово. Значи ниту еден од соседите не седи со скрстени раце, а Балканот полека се распоредува по надворешни воени патрони. Прашањето што никој не го поставува гласно е едноставно: кој ја плаќа цената кога сите наоколу собираат оружје, а никој нема регионален договор за што ќе прави со него?