Festivali folklorik „Prespa 2026” në Pustec duhej të ishte pikërisht ajo që i shkruhet në emër - një ngjarje kushtuar kulturës, gjuhës dhe traditës maqedonase në Prespën e Vogël. Në vend të kësaj, një himn i paluajtur e shndërroi atë në temë politike rajonale, kurse kryeministri shqiptar Edi Rama e shfrytëzoi për të mbajtur një ligjëratë për gjithë Ballkanin.

Faktet janë të thjeshta. Në festival, ku ishte i pranishëm edhe kryeministri Hristijan Mickoski, u intonua himni maqedonas, por jo edhe ai shqiptar. Ministria për Evropën dhe Punët e Jashtme e Shqipërisë e vlerësoi këtë si lëshim serioz ndaj simboleve kombëtare dhe protokollit institucional.

Kryetari kërkon të bjerë himni - dhe pastaj kërkon falje

Këtu historia bëhet interesante. Kryetari i Pustecit, Pali Kolefski, njoftoi se Komuna nuk kishte qenë fare organizatore, por e ftuar, kurse organizator kishte qenë shoqata „VMRO-DPMNE Shqipëri”. Ai theksoi se qysh para fillimit kishte kërkuar që të intonohej edhe himni shqiptar.

Të njëjtën e konfirmoi edhe Rama: „Kryetari i Pustecit, Pali Kolefski, kërkoi paraprakisht që të binte himni shqiptar. Ai u injorua, e pastaj kërkoi falje për një gabim që nuk ishte i tiji.”

Domethënë njeriu që kërkoi gjënë e duhur në fund është ai që kërkon falje. Kurse ata që e injoruan - askund në histori.

Nga protokolli te „trupat e cirkut”

Nëse Rama do të ndalej aty, kjo do të mbetej ajo që është: një lëshim organizativ në një ngjarje që mori peshë institucionale për shkak të pranisë së një funksionari të lartë. Por ai shkoi më tej.

„Kjo mbërritje e herëpashershme në territorin tonë e trupave të cirkut të nacional-folklorizmit ballkanik, ndonjëherë nga një vend e ndonjëherë nga një tjetër, jo vetëm që nuk na shqetëson për vete, për sovranitetin e Shqipërisë”, shkroi Rama, duke shtuar se Shqipëria evropiane tashmë e ka kaluar adoleshencën e saj si shtet demokratik.

Formulimi është zgjedhur me kujdes dhe prandaj ia vlen të shpaketohet. Së pari, „trupa cirku” - për një festival folklorik të një pakice. Së dyti, rezerva „ndonjëherë nga një vend e ndonjëherë nga një tjetër”, që i lejon të lërë përshtypjen e paanshmërisë ndërsa reagon ndaj një ngjarjeje konkrete me një kryeministër konkret. Së treti, „adoleshenca” - fjala me të cilën fqinji e vendosi veten një shkallë më lart.

Çfarë mbetet nën retorikë

Rama thotë se për Shqipërinë pakicat nuk janë statistikë, por pasuri kombëtare, dhe se Pusteci mori status të veçantë si komunë më vete pikërisht për këtë. Kjo është e vërtetë dhe ia vlen të thuhet.

Por e gjithë kjo nuk e ndryshon thelbin: bashkësia maqedonase në Prespën e Vogël ka të drejtë ta festojë publikisht kulturën dhe identitetin e vet, dhe kjo e drejtë nuk bëhet më e diskutueshme sepse dikush harroi të lëshonte një incizim. Të dyja gjërat mund të qëndrojnë bashkë - himni i vendit pritës bie, festivali i bashkësisë mbahet - dhe askush nuk humb asgjë.

Problemi fillon në momentin kur dikush përpiqet t'i shndërrojë në zgjedhje të kundërvëna. Këtë nuk e bëri Kolefski, as organizatorët me lëshimin e tyre. Këtë e bëri fjalori që erdhi pas.