Ndërsa robotaksitë përhapen nëpër qytetet amerikane si dëshmi se e ardhmja ka mbërritur, dikush e paguan faturën me shpinën e vet. Shoferët e testit të Waymo dhe Zoox pësuan më shumë se njëzet e katër lëndime në vitet 2024 dhe 2025 - shtrëngime, muskuj të tërhequr, lëndime qafe - të gjitha të shkaktuara nga frenimi i befasishëm ose kthimi i papritur i softuerit autonom. Të dhënat janë raportuar te agjencia amerikane për sigurinë në punë, OSHA.

Transdev, kompania që i punëson shoferët e testit të Waymo-s, raportoi 16 lëndime në tri qytete. Zoox raportoi tetë. Te shtatë nga ato tetë përmendet shprehimisht frenimi i befasishëm ose fikja e plotë e sistemit.

Shifrat rriten bashkë me flotën

Në vitin 2024 Transdev raportoi pesë lëndime të shoferëve të Waymo-s në San Francisko, Los Anxhelos dhe Feniks. Në vitin 2025 shifra u ngjit në 11 në të njëjtat tri qytete, ndërsa gati të gjitha ishin nga frenimi i befasishëm. Nuk është rastësi: flota komerciale e Waymo-s u rrit nga mbi 1.500 automjete në maj të vitit 2025 në mbi 3.500 sot.

Detajet nga raportet janë ato që e tregojnë historinë. Një shofer raportoi se makina „papritur nisi mbrapsht“ ndërsa parkohej vetë dhe „e ktheu timonin“, duke ia kapur krahun e majtë dhe duke e përkulur „deri në atë shkallë sa dëgjoi një kërcitje në nyje“. Ai njeri nuk punoi më shumë se dy muaj.

Në shtator të vitit 2025, një shofer testi në Feniks mbeti 157 ditë jashtë punës pasi automjeti bëri „frenim të tepruar pa asnjë pengesë“. I vetmi raport nga viti 2025 që fare ofron një arsye është ai i gushtit në Los Anxhelos - „disa fëmijë po luanin në rrugë“. Automjeti ndaloi aq fort sa punëtori mungoi 175 ditë.

„Goditje frenash“

Dy bashkëpunëtorë aktualë dhe tre të mëparshëm të Zoox-it deklaruan se automjetet e testit - xhipa të konvertuar Toyota Highlander - edhe në korrik ende frenonin befas. Tre prej tyre thanë se punëtorët ende lëndohen. Në brendësi këto ngjarje i quajnë „goditje frenash“ dhe mund të ndodhin disa herë në një ndërrim të vetëm vozitjeje, ndonjëherë në të njëjtin vend.

Më e frikshmja është ajo që në brendësi e quajnë „nogo“ - fikje e plotë e sistemit. „Mund të udhëtosh me 72 kilometra në orë dhe makina bën nogo, dhe papritur të hedh përpara në mes të rrugës, në trafik, ndërsa duhet të mund ta marrësh menjëherë kontrollin“, tregon njëri prej tyre.

Katër nga lëndimet që Zoox i raportoi në vitin 2025 ndodhën pasi kompania kreu një tërheqje automjetesh pikërisht për ta zgjidhur një hetim njëvjeçar federal për prirjen e tyre ndaj frenimit të papritur. Zoox pretendon se tërheqja kishte të bënte me një sjellje shumë ngushtë të përcaktuar dhe se rastet e mëvonshme nuk kanë lidhje me atë riparim.

Përgjigjet e kompanive janë të vlefshme për t'u lexuar. Zoox thotë se frenimet e befasishme ndonjëherë janë të pashmangshme dhe se lëndimet janë përqindje e vogël e miliona kilometrave të kaluar. Waymo refuzoi t'u përgjigjet pyetjeve, por dërgoi një deklaratë: „Siguria e pasagjerëve tanë, e pjesëmarrësve të tjerë në trafik dhe e ekipit tonë është e rëndësisë më të madhe.“ Transdev refuzoi çfarëdo komenti.

Ka edhe një detaj që e mbyll logjikën. Kur Zoox i vozit robotaksitë e veta të dedikuara - ato pa timon dhe pa pedale - brenda nuk ka të punësuar. Nëse aty ndodh frenim i befasishëm dhe dikush lëndohet, kjo nuk përfundon në asnjë raport për OSHA-n, sepse pasagjeri nuk është punëtor. Pra shifrat që i lexojmë sot janë nga faza në të cilën ende ka njeri në sedilje të shoferit. Çfarë do të raportohet kur ai njeri të mos jetë?