Malet e Maqedonisë po humbasin ngadalë ujëvarat e veta - dhe me to edhe diçka që vështirë kthehet. Pas zhdukjes së margaritarëve natyrorë si Smolari, Koleshini dhe ujëvara në Korab qëndron një kombinim hidrocentralesh të vogla, ndryshimesh klimatike dhe prerjeje të paligjshme, që së bashku zbulon çmimin e vërtetë të një ekocidi të heshtur.

Hidrocentralet e vogla janë ndoshta fajtori më i madh. Edhe pse prodhojnë mezi katër për qind të rrymës vendase, ato e largojnë ujin malor nëpër tuba të mëdhenj dhe i lënë shtretërit e lumenjve gati të thatë. Rezultati është biodiversitet i shkatërruar dhe pamje e ndryshuar përgjithmonë e maleve. Në vitin 2022 në Parkun Kombëtar Mali Sharr u shfuqizuan shtatë koncesione të dëmshme për qendra të tilla - por problemi mbetet i gjallë në vende të tjera.

Kësaj i shtohen edhe faktorët natyrorë e njerëzorë. Më pak borë në dimër dhe thatësira më të gjata i godasin drejtpërdrejt ujëvarat sezonale si ajo e Korabit, që varet nga shkrirja e borës. Prerja e paligjshme në Sharr dhe Jakupicë e shkatërron aftësinë e tokës për të mbajtur lagështi, prandaj uji rrjedh më shpejt, shpatet erodohen dhe lumenjtë bëhen të turbullt e të paqëndrueshëm. Mbi gjithë këtë shtohet edhe turizmi - postimet virale në rrjetet sociale sjellin një fluks të pakontrolluar vizitorësh që lënë pas plastikë dhe mbeturina.

E kush përgjigjet? Sipas Entit Shtetëror të Revizionit dhe Komisionit Evropian, problemi qëndron te „organet shtetërore jofunksionale të kontrollit" dhe te sistemi joefikas i inspeksioneve e gjobave. Me vite shtyhet miratimi i direktivave ekologjike evropiane, ndërsa malet zbrazen në heshtje nga uji. Ujëvara nuk proteston, nuk voton dhe nuk shkruan njoftime - ajo thjesht thahet. Dhe kur njëherë të heshtë, asnjë koncesion i mëvonshëm nuk do ta kthejë zhurmën e ujit që bie.