Devlet 150 yeni elektrikli otobüs için 60 milyon avro ödeyecek: 57 milyonu araçlar, üç milyonu şarj istasyonları için. Sivil İletişim Merkezi'nin (CGK) yeni araştırması, otobüslerin 66 yolcu alacağını gösteriyor: Üsküp Belediyesi'nin en son satın aldığı otobüslerden 20, Avrupa Birliği'nin bağışladıklarından ise 30 yer daha az.

Rakiplikten ortaklığa

Alım 15 ay içinde üç kez yapıldı. İkinci ihalede Macar Ikarus Electric ile Çinli Zhongtong Bus Holding rakip olarak yarıştı. Üçüncüsünde ortak teklif verdiler ve ihaleyi kazandılar. Kazanan konsorsiyumda şarj istasyonları için alt yüklenici olarak EVN Makedonya da yer alıyor, şarj cihazlarını ise Çinli Sungrow Power Supply'ın Alman yan kuruluşu üretecek.

CGK'ye göre her iptalde teklif verenler rakiplerinin fiyatlarını ve tekliflerini öğrendi, bu da aralarında koordinasyon riskini artırdı. Kazanan teklif en düşük teklif değildi; iki daha ucuz teklif reddedildikten sonra seçildi. CGK, "İhalenin tekrarlanması, koşulların değiştirilmesi, teklif verenlerin değişen yapısı ve otobüslerle şarj cihazlarının tanımında yapılan değişiklikler için gerekçe gösterilmemesinin birleşimi, kayırma ve rekabetin kısıtlanması riskini artırıyor" diyor. CGK'ye göre Ulaştırma Bakanlığı, ihale dokümantasyonunun değiştirilmesine dayanak olan analiz de dahil olmak üzere istenen belgeleri teslim etmedi.

Bakanlık ise sürecin açık, şeffaf ve Kamu Alımları Kanunu'na uygun olduğunu, elektronik açık artırmayla otobüs başına KDV hariç 321.958 avroluk birim fiyata ulaşıldığını söyledi. Bakanlığın şartnamesine göre araçlarda en az 33 koltuk ve toplam 67 yolcu kapasitesi olacak. Uygun karşılaştırma olarak, 62 elektrikli otobüsün 56,8 milyon avroya alındığı Zagreb'i gösteriyorlar.

Zagreb ilginç bir karşılaştırma, ama soruya cevap değil. Süreç bu kadar şeffafsa, belgeler neden onları talep eden sivil topluma verilmedi? Sadece basın bülteninde var olup arşivde olmayan şeffaflık, şeffaflık değildir.

İki katına çıkan salon, var olmayan saha

CGK iki vakayı daha inceledi. İştip'teki Džekson spor salonu için ilk sözleşme yaklaşık 1,1 milyon avroydu ve ek ve öngörülemeyen işlerin yüzde 20'yi, yani yaklaşık 220.000 avroyu aşmaması yasal bir sınırdı. İştip Belediyesi ek protokol yerine yaklaşık 1,25 milyon avro (KDV dahil) değerinde "ek ve öngörülemeyen işler" için yeni bir ihaleye çıktı; bu, ilk sözleşmenin kendisinden bile fazla. Teklifi yalnızca salonu zaten inşa eden Sandra Inženering firması verdi.

Üçüncü vaka Çegrane'deki futbol sahası. Mart 2023 tarihli sözleşme yaklaşık 112.000 avroydu ve yeni çim, yenilenmiş tribünler, sulama ve aydınlatma öngörüyordu. Yaklaşık 70.000 avro ödendi. CGK'ye göre neredeyse üç yıl sonra sahada işleyen bir futbol tesisi yok, çalışmalar 2025'in ikinci yarısından beri duruyor ve sözleşme bu arada sona erdi. Spor Bakanlığı gecikme nedeniyle önlem alıp almadığını açıklamadı.

Kurumlar farklı, ama şema tekrarlanıyor: para çıkıyor, denetim gecikiyor, cevaplar ise hiç gelmiyor. Üsküplüler daha az yerli otobüslere binecek, İştip'te salon işlerinin bedeli ilk sözleşmenin iki katını aştı, Çegrane'de ise bir sözleşme, bir ödeme ve boş bir saha var. Bunun hesabını kim verecek, yoksa devletin kamu parasıyla ne aldığını bize yine bir sivil toplum kuruluşunun söylemesini mi bekleyeceğiz?